●برخورد قاطع دستگاه قضا با هتک حرمت شهروندان در فضای مجازی / دستگیری سه نفر از مجرمین ●راه برون رفت از ناترازی انرژی خروج از مصرف سوخت فسیلی است ●پایان زودهنگام یک تفاهمنامه/ هنوز زمانی برای مذاکرات هست ●افتتاح ۱۱ هزار و ۷۳۳ پروژه و گسترش حمایتهای بیمهای/ اجرای طرح های خانواده محور ●سردار شکارچی: تکرار حماقتهای آمریکا ضربات کوبندهتر ایران را به دنبال دارد
جریان آنلاین: بررسیهای تازه روی برخی از آثار باستانی کشفشده در شهرهای مرو و نینوا نشان میدهد دانش آهنگران و فلزکاران دوره ساسانی فراتر از سنتهای شناختهشده بوده است. نتایج این پژوهشها حاکی از آن است که در کنار مفرغکاری رایج، آلیاژ برنج نیز به شکل آگاهانه تولید میشده و در ساخت شماری از اشیای کاربردی و تزئینی مورد استفاده قرار گرفته است.
تا پیش از این در بررسیهای مرتبط با فلزکاری ایران باستان بیشتر از مفرغ و فلزات گرانبها سخن گفته میشد و جایگاه برنج در دوره ساسانی چندان روشن نبود. اما اکنون گروهی از پژوهشگران با استفاده از فناوریهایی مانند فلورسانس پرتو ایکس، میکروسکوپ الکترونی و تصویربرداری دیجیتال به شواهدی دست یافتهاند که کاربرد برنج را در دو نقطه مهم در قلمرو ساسانی تأیید میکند. وجود این آلیاژ در مناطق دورتر، از مرو در ترکمنستان امروزی تا نینوا در شمال عراق، نشان میدهد برنج یک ماده کمیاب و اتفاقی نبوده و بخشی از الگوی گستردهتر استفاده از فلزات در امپراتوری به شمار میرفته است.
در مرو، محققان نمونههایی از اشیای آلیاژ مسی مربوط به دوره ساسانی را بررسی کردهاند. بر اساس این مطالعات، حدود یکچهارم این آثار احتمالاً از آلیاژ برنج ساخته شدهاند. این اشیا شامل سنجاق مو، قطعات دستبند، مهرهها و برخی اتصالات فلزی است. شماری از این نمونهها به قرن چهارم و پنجم میلادی نسبت داده شده و بخشی دیگر مربوط به قرن ششم و هفتم است. همچنین میزان روی در نمونهها یکسان نبوده و در برخی موارد درصد بالاتر روی، به تولید دقیقتر برنج اشاره میکند. در برخی دیگر نیز درصد کمتر میتواند نتیجه بازیافت یا ترکیب با دیگر آلیاژهای مسی باشد.
نکته مهم آن است که قدیمیترین نمونههای برنجی مرو بیشتر به روش ریختهگری ساخته شدهاند. به نظر میرسد رنگ و جلای طلایی برنج در شکلگیری محبوبیت اولیه آن نقش داشته است. برنج به دلیل شباهت ظاهری به طلا میتوانسته برای طبقات متوسط و رو به بالا در آن زمان جذابیت بیشتری داشته باشد. در دورههای بعد، اما کاربرد برنج صرفاً به جنبههای تزئینی محدود نشده است. وجود اشیای چکشکاریشده و ورقههای برنجی نشان میدهد فلزکاران ساسانی از ویژگیهای فنی این آلیاژ نیز استفاده میکردند. برنج به شکلپذیری بهتر و امکان سوراخکاری و تولید قطعات نازکتر مشهور است و این موضوع با نمونههای یافتشده همخوانی دارد.
به گزارش فرادید؛ از برجستهترین بخشهای این پژوهش نتایج مربوط به سه کلاهخود ساسانی است که در نینوا کشف شده و امروز در موزه بریتانیا نگهداری میشوند. بررسیها نشان میدهد در اجزای مختلف این کلاهخودها، از نوارهای نگهدارنده و پرچها گرفته تا بخشهایی از پوشش فلزی، از برنج استفاده شده است. این تجهیزات صرفاً زرههای ساده آهنی نبودهاند و به نظر میرسد طراحی آنها جنبه مهندسیشده داشته و ترکیبی از استحکام، کارایی و زیبایی را دنبال میکرده است. در این میان قطعات برنجی جلوهای طلایی ایجاد میکرده و صفحات آهنی نقش محافظتی را بر عهده داشتهاند.
پژوهشگران معتقدند استفاده از برنج در چنین تجهیزات نظامی میتواند نشانهای از وجود کارگاههای تخصصی و شبکههای تولید سازمانیافته در دوره ساسانی باشد. همچنین این یافتهها به روشن شدن بخشی از تاریخ فناوری آلیاژها کمک میکند. در آغاز دوره اسلامی، برنج به یکی از آلیاژهای رایج در غرب آسیا تبدیل شد، اما منشأ این روند تاکنون مشخص نبود. شواهد به دست آمده از مرو و نینوا احتمال میدهد دوره ساسانی مرحلهای مهم در آزمایش و گسترش دانش برنجسازی بوده باشد.
یکی دیگر از پیامهای این تحقیق آن است که بسیاری از نتایج جدید، نه صرفاً حاصل حفاریهای تازه، بلکه حاصل بازخوانی مجدد آثار قدیمی موزهها با ابزارهای علمی مدرن است. برخی اشیا پیشتر فقط «آلیاژ مس» یا «مفرغ» توصیف میشدند، اما اکنون روشن شده که بخشی از آنها در واقع برنج بودهاند.
به این ترتیب هرچند این کشف با صدا و سروصدای کمتری نسبت به برخی یافتههای دیگر منتشر شده است، اما میتواند نگاه پژوهشگران به فناوری، صنعت و توانایی فلزکاران ساسانی را تغییر دهد. بر اساس این شواهد، نقش ساسانیان در استفاده از برنج نه تنها پررنگتر است، بلکه احتمالا گستردهتر از تصور پیشین بوده است.
پایگاه خبری جریان/ جریان آنلاین
