●سعیدی: مذاکره درباره تنگه هرمز با عمان تنظیم قواعد عبور است نه عقبنشینی ●افتتاح ۱۱ هزار و ۷۳۳ پروژه و گسترش حمایتهای بیمهای/ اجرای طرح های خانواده محور ●چرا درسهای ۲۸ صفر هنوز «جریان» دارد؟ ●سردار شکارچی: تکرار حماقتهای آمریکا ضربات کوبندهتر ایران را به دنبال دارد ●اجحاف حقوق افراد بدون خودرو با مصرف سوخت دارندگان چند اتومبیل
جریان آنلاین | درحالیکه هنوز بحث احتمال افزایش قیمت بنزین یا تغییر سهمیه بندی آن در شرایط کنونی از بحثهای داغ رسانهها بهشمار میآید، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت از احتمال تغییرات جدید در باره بنزین و تغییراتی که در این باره با محورت توزیع عادلانه یارانه آن خواهد، خبر داده است. هرچند هنوز درباره دامنه اجرای این سیاست، گروههای مشمول، میزان سهمیه و ابزار پرداخت، جزئیات روشنی ارائه نشده است. در این بین خبرهایی درباره حذف بنزین یارانهای برای برخی خودروهای قدیمی نیز منتشر شد که به واکنشهای مختلفی در این باره منتهی شده است. به اعتقاد گروهی افراد اجرای این طرح میتواند صاحبان خودروهای فرسوده و قدیمی بهویژه خانوارهای کمدرآمد و افرادی را که از خودرو بهعنوان ابزار کسب درآمد استفاده میکنند، تحتتأثیر قرار دهد.
پرسش مهم این است که آیا عدالت باید بر مبنای نوع و سن خودرو تعریف شود یا براساس درآمد، میزان مصرف و وضعیت معیشتی خانوار؟ جعفر پورکبگانی، نماینده مجلس و عضو کمیسیون اصل نود در گفتوگو با «جریان آنلاین» با اشاره به ضرورت تفکیک «عدالت» از «تساوی»، تأکید میکند که پرداخت یکسان یارانه به همه افراد الزاماً عادلانه نیست. این نماینده مجلس ایده قرار گرفتن یارانه یا کارت بنزین بر کد ملی همه مردم را عادلانه ذکر کرده و معتقد است چنین رویکردی باید با استفاده از بانک های اطلاعاتی قوی و ابزاری دقیق و جامع بهصورت شفاف اجرایی شود.
در ادامه گفتوگو با پورکبگانی، عضو کمیسیون اصل نود و نماینده مجلس در زیر آمده که میخوانید:
در پی اظهارات اخیر سخنگوی دولت پیرامون تغییرات احتمالی در نحوه توزیع یارانههای سوخت، آیا واکنش یا بحثی در مجلس شکل گرفته است؟
بعد از اظهارنظر اخیر سخنگوی دولت، خیر. اما این موضوع از مدتها قبل در مجلس مطرح شده، مسئله فقط این نیست که یارانه بنزین مانند گذشته به شکل مساوی میان همه توزیع شود. بحث اصلی، عادلانهشدن نحوه توزیع یارانه است تا این منابع به افراد واجد شرایط برسد. در این راستا حرکت از یارانه مبتنی بر خودرو یا مصرف به سمت یارانه مبتنی بر فرد و کد ملی است.
با این حال، هنوز به صورت مشخص معلوم نیست که دقیقاً به چه صورت اجرایی میشود اما حتماً با اجرای این طرح عدالت بیشتری حکمفرما خواهد شد. قطعاً فردی که 5 خودرو دارد از بنزین که بخشی از درآمد کشور را به خود اختصاص میدهد، یارانه بیشتری استفاده میکند در مقایسه با کسی که خودرو ندارد. هدف این است که یارانه به افراد واجد شرایط برسد و عدالت در توزیع رعایت شود.
بحث قرار گرفتن پول بنزین یا کارت بنزین روی کد ملی مطرح شده بود. در این زمینه کار کارشناسی هم انجام شده بود اما در حال حاضر صحبتهای جدیدتری در این باره در مجلس صورت نگرفته است. همچنین میزان سهمیه، نحوه استفاده، دستگاه متولی و زمان آغاز اجرای طرح روشن نشده است. بنابراین این ایده را فعلاً باید یک چارچوب سیاستی دانست، نه طرحی با جزئیات نهایی و قطعی هرچند که سخنگوی دولت اظهاراتی چند در این باره داشتهاند. قطعاً تغییرات در این باره باید با نگاه تورمی تنظیم شود.
وقتی ارزش کالاها و هزینههای زندگی افزایش پیدا میکند، کمک ثابت دیگر همان ارزش قبلی را ندارد؛ بنابراین باید ارزش واقعی یارانه در طول زمان مورد توجه قرار گیرد. در حقیقت اگر سهمیه یا اعتبار بنزین ثابت بماند، قدرت حمایتی آن در اثر افزایش قیمتها کاهش مییابد. در مقابل تعدیل دورهای یارانه نیز نیازمند شاخص روشن، منابع مالی پایدار و سازوکار قانونی مشخص است.
قابلیت انتقال یارانه میتواند به افزایش انعطافپذیری طرح کمک کند، اما همزمان باید با نظارت دقیق خطر واسطهگری، جعل، فروش اجباری یا ایجاد بازار غیررسمی را کنترل کرد. بنابراین اجرای طرح نیازمند سامانه شفاف، ثبت تراکنشها، سقف انتقال، امکان نظارت عمومی و سازوکار رسیدگی به اعتراضهاست. از نظر من اجرای آن امکانپذیر است و بهترین گزینه این است که یارانه به همه افراد واجد شرایط برسد.
در این خصوص اصل بر هدفمندی و عدالت در توزیع یارانه استوار است، هیچ تناقضی هم با کمبود منابع ندارد. در حقیقت منابع این طرح از دلِ خود آن تأمین میشود.؛ بنابراین مشکلی در اجرا نخواهد داشت. فلسفه اصلی یارانه، حمایت از اقشار ضعیف و جبران بخشی از فشار معیشتی بر خانوادههای کمدرآمد است. از این نظر، هر سیاستی در حوزه بنزین باید بهجای تکرار الگوی قدیمیِ یارانه مبتنی بر خودرو به سمت یارانه مبتنی بر نفر برود، مدلی که در آن، سهمیه سوخت به هر فرد تعلق بگیرد، چنین رویکردی میتواند برای خانوادههای فاقد خودرو یا کمبرخوردار بهویژه در دهکهای پایین درآمدی به یک پشتوانه واقعی عادلانه تبدیل شود. برای نمونه، اگر به هر نفر ماهانه ۳۰ لیتر بنزین اختصاص یابد، یک خانواده چندنفره میتواند با تجمیع یا فروش این سهمیه، بخشی از فشار هزینههای زندگی را جبران کند و از آن منفعت مالی مستقیم بهدست آورد.
این مدل عدالتمحورتر از سهمیهبندی بر پایه خودرو است، چراکه یارانه را از داراییمحوری به انسانمحوری منتقل میکند. در باره اینکه شاید اجرای چنین طرحی بدون زیرساخت شفاف، ممکن است به شکلگیری بازار غیررسمی، واسطهگری و حتی فشار بیشتر بر خانوارهای کمسواد یا کمدسترسی منجر شود، نیز باید گفت که اگر دولت بتواند سازوکار دقیق شناسایی مشمولان، امکان انتقال محدود و نظارت بر مبادله سهمیه را طراحی کند، این سیاست میتواند به یکی از ابزارهای مؤثر حمایت از اقشار ضعیف بدل شود؛ بهویژه در شرایطی که یارانههای فعلی بنزین بیش از آنکه به نیازمند واقعی برسند، به نفع دارندگان چند خودرو و مصرفکنندگان پرحجم تمام میشوند.
