جریان آنلاین | زاینده‌رود رودخانه‌ای که مدت‌ها است به دلیل سوء مدیریت‌ها و نداشتن تفکر صحیح در کلان مدیریت آب کشور تبدیل به یک معضل و مشکل برای شهر اصفهان شده و خشک شدن آن بروز مشکلات زیادی را در سطح استان اصفهان و حتی کشور پدید آورده است. از خشک شدن تالاب گاوخونی و برخاستن غول آلودگی‌های خطرناک ناشی از ریزگردهای این تالاب تا فرونشست ویران‌گری که دامن‌گیر اصفهان و شهرهای اطراف آن شده است.
اگرچه طرح‌های انتقال آب مختلفی برای اصفهان در نظر گرفته شده اما هیچکدام به سرانجام نرسیده و هیچ اهتمام ملی و دولتی جز در زمان دولت سیزدهم برای این پروژه‌ها وجود نداشت و امروز نیز وضعیت آب اصفهان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
پیرامون فرونشست، زاینده‌رود و انتقال آب به اصفهان به گفت‌وگو با مجید نادرالأصلی رئیس کمیسیون ویژه آب شورای اسلامی شهر اصفهان پرداخته‌ایم که مشروح آن در ادامه آمده است:
چرا زاینده‌رود تا این حد برای اصفهان مهم است و به گفته کارشناسان و صاحب نظران فقدان این رودخانه حیات اصفهان را تهدید می‌کند؟
اساسا مسأله آب برای اصفهان و جاری بودن زاینده‌رود صرف موضوع گردشگری و تفریح نیست، بلکه فرونشست، بهداشت و سلامت مردم، سلامت روح و روان مردم، ریزگردها و آلودگی هوا، اشتغال و معیشت و زندگی مردم، کشاورزی در بالا دست و پایین دست و مسائلی از این قبیل مجموعه‌ای از موضوعاتی است که در اصفهان به زاینده‌رود ارتباط پیدا می‌کند.
اکوسیستم اصفهان و پهنه جغرافیایی اصفهان روی آب زاینده‌رود برای ادامه حیات خود حساب کرده است و این موضوع مربوط به سال‌های اخیر نیست بلکه از چند قرن قبل زاینده‌رود را برای اصفهان پدید آوردند و در کنار آن یک فرهنگ بزرگ و غنی زندگی در اصفهان شکل گرفت. بنابراین زاینده‌رود برای تولید یک فرهنگ و تمدن به نام اصفهان شکل گرفته است.
در کنار زاینده‌رود 12 مسیل به نام مادی ساخته‌اند که مانند مویرگ‌هایی در تمام شهر اصفهان حتی بالا دست رودخانه و منتهی الیه شهر جاری بودند و این خود به خود یک شریان حیات را به شهر تزریق می‌کرد، در حدود 18 سال است این مادی‌ها نیز حذف شده‌اند و زمین اصفهان که ساختار خاص خود را دارد و این آب برای آن مایه حیات بود و اکنون نبود این آب مایه ممات اصفهان شده است. چون وقتی آب‌ها از سفره‌های زیرزمینی در طبقات مختلف و ژرف آن خالی بشود خود به خود شاهد پدیده فرونشست خواهیم بود.
اقدامات شورای شهر اصفهان در خصوص خشکی زاینده‌رود و مسائلی نظیر فرونشست چگونه بوده است؟
شورای شهر و شهرداری اصفهان در دوره ششم واقع این این است که اگر بررسی کنید بیشتر از هر دوره‌ای به موضوع زاینده‌رود پرداخته است، کمیسیون ویژه آب هم یکی از این اقدامات است اما مسأله مدیریت شهری در دوره ششم مسأله آب بوده و مسأله اول اصفهان را به آب تبدیل کرده و برای شهرسازی و زیست شهری این موضوع بسیار مهم بود.
در این دوره به صورت علمی به موضوع آب و زاینده‌رود پرداختیم و حتی در یک پژوهش با 3 میلیارد تومان هزینه با کاربست‌هایی اجرایی و دقیق به موضوع فرونشست پرداختیم و به کشور در سطوح مختلف نشان داد فرونشست اصفهان یک اتفاق واقعی است و ابعاد و اندازه‌ها و وسعت جغرافیایی آن را مشخص کرد و ما این کار را به صورت عملیاتی، میدانی و معاینه محلی و بازدید‌ها و ارائه‌های مختلف علمی به ذی نفعان و مطالبه‌گران و دستگاه‌های اجرایی صورت گرفت و به همه این باور را دادیم که مسأله فرونشست یک مسأله جدی است که عمده آن به دلیل خالی شدن سفره‌های زیرزمینی است.
سفره‌های زیرزمینی هم از رودخانه به صورت مستقیم و همچنین از مادی‌ها که سرمنشأ آن رودخانه است تغذیه می‌شوند. این دفعه هم که آب تقریبا دو ماه و نیم جاری شد متأسفانه اتفاق خاصی برای اصفهان رخ نداد و ما تقریبا تلقی و انتظارمان این بود که مادی‌ها حداقل برای یک یا چند روز آب خواهند داشت و چاه‌های شهر مقداری مشروب خواهند شد و سفره‌ها تا حدی آب دریافت خواهند کرد اما این اتفاق رخ نداد و دوباره مشخص نیست چه زمانی امکان بازگشایی زاینده‌رود وجود خواهد داشت.
دستکاری بستر زاینده‌رود باعث شد که آب به ورودی‌های مادی‌ها برسد اما بعضی نخواستند و نگذاشتند و تلاش و پیگیری‌های ما هم در این خصوص نتیجه نداد، همه افراد باید بدانند اصفهان جایگاه و خاستگاه و محل اشتغال و تولید و درآمد همه مردم شهرستان و حتی استان اصفهان است، یعنی هرآنچه در اصفهان به دست خواهد آمد هزینه عام خواهد شد، هوای نامطلوب اصفهان به همه جای استان سرایت می‌کند، اگر اصفهان صنعت دارد یا کشاورزی دارد برای همه است اما متأسفانه بعضی نگاهشان این بود که به اصفهان چیزی جز جاری بودن زاینده‌رود نمی‌رسد و ما نتوانستیم حتی یک آب سیر به مجموعه فضای سبز و باغ شهرمان بدهیم. به همین دوستان هم گفتم که به شما معترضیم چرا که همه شما در اصفهان زندگی می‌کنید.
حتی مدیران ذی‌مدخلی که در این ماجرا نقش داشتند توجه نداشتند که این آب چندین عارضه می‌تواند از شهر برطرف کند در نهایت آب را دادیم به جاهایی که علوفه کاشته شد چرا که امکان کشت استراتژیک نبود و نتیجه این موضوع این شد که حالا که پس از مدت‌ها رودخانه زاینده‌رود در این مدت باز بوده که از الطاف الهی بود دو ماه و نیم رودخانه باز باشد، استفاده مطلوبی برای شهر اصفهان صورت نگرفت.
فرونشست یکی از بزرگترین تهدیدهای اصفهان است، اکنون حتی زیرساخت‌ها و آثار تاریخی اصفهان تحت تأثیر فرونشست با مشکل مواجه شده‌اند که ریشه آن خشکی زاینده‌رود است، وضعیت اصفهان با این فرونشست چگونه خواهد بود؟
باید بین فروریزش و فرونشست تفاوت قائل بود، آنچه که در روزهای گذشته در برخی نقاط اصفهان شاهد بودیم فروریزش بود. اصفهان یک شبکه فاضلاب 50 ساله و یک شبکه آب حدودا 60 ساله دارد، از سویی سیستم مترو در حال اجرا است و جایی ممکن است ریزشی صورت بگیرد اما فرونشست نقاط مشخصی دارد، پژوهشی که انجام شده نقطه‌های آسیب را مشخص کرده است و به همین دلیل باید میان فروریزش و فرونشست تفاوت قائل بود.
فرونشست خیلی آرام و میلی‌متری پیش می‌رود و ناگهان شاهد هستیم که 10 سانتی‌متر جایی دچار فرونشست شده است، مثلا در مسجد سید اصفهان که یکی از اماکن تاریخی شهر هم هست شکاف در دیوارها مشهود است، یا در منطقه 7 اصفهان شکاف دیوارهای منازل مشخص است، فرونشست فونداسیون ساختمان را دچار تزلزل می‌کند و اکنون در نقاط درگیر فرونشست در اصفهان شاهد 10 تا 15 سانتی‌متر فرونشست هستیم و این روند ادامه دارد و ریشه این موضوع هم خشک شدن سفره‌های زیرزمینی است.
اما فروریزش‌ها را باید علت یابی کرد، مثلا در خیابان نشاط ما بهرحال مشغول ساخت تونل مترو در عمق 30 متری زمین هستیم، طبیعی است که در این شرایط که زمین هم هرنقطه استحکام متفاوتی دارد اتفاقی رخ بدهد.
برای ما شدت و ضعف و نقاط فرونشست مشخص است اما نباید برای مردمی که در محلات در حال زندگی هستند و البته آثار فرونشست را مشاهده می‌کنند مشکلات روانی پدید آورد و هم به لحاظ ایمنی و هم اقتصادی به آنها ضربه زد، ما تلاش کرده‌ایم که با پدیده فرونشست مبارزه کنیم و حاکمیت و دولت هم باید به این موضوع توجه داشته باشد که اولین مسأله آب زاینده‌رود است، یکی از مسائل دیگر مدیریت این موضوع ساخت و ساز در نقاط تحت فرونشست شهر و همچنین تقویت سازه‌های در حال ساخت در این مناطق است.
آخرین وضعیت پروژه‌های آب‌رسانی به اصفهان چگونه است؟
5 پروژه آب رسانی برای اصفهان مطرح است که یکی از مهمترین آنها تونل و سد سوم است که باید به آن توجه داشت چرا که حق سهم آبه است، یعنی اصفهان از منابع خود پول داده که تونل ساخته بشود و سد احداث شود، اکنون انتقال آب به صورت دستی و از طریق پمپاژ انجام می‌شود اما احداث سد تونل سوم از مهماتی است که باید برای انتقال آبی که قانونا برای زاینده‌رود بوده و هزینه‌های چند هزار میلیاردی برای آن شده و اکنون بدون استفاده است باید انجام بشود.
سامانه دوم یا سامانه گلاب که برای آب شرب اصفهان است یک پروژه دیگر است که اکنون شبکه ناقصی دارد و می‌شد ما به ازای اختیاراتی که داده شده اتفاقات خوبی در این طرح رقم بخورد که متأسفانه بر زمین مانده است. یک راه سومی وجود دارد که طرح بهشت آباد است که همیشه برای اصفهان مطرح بوده و یکی از حقوق اصفهان است که حدود 25 سال قبل تصویب شده، ابلاغ شده، اعتبار سنجی شده ولی عملیاتی نشده است.
طرح چهارم انتقال آب دریا است، که با بودجه شهر و استان اصفهان یک پروژه در حدود 750 کیلومتری از سیرجان به اصفهان از محل آب اضافی خلیج فارس که برای واحدهای صنعتی کرمان و یزد می‌رفته است به قیمتی گران صنعت اصفهان این آب را خریداری کرده است. در دولت شهید رئیسی پروژه انتقال آب از دریای عمان شروع و خاتمه پیدا کرد و در یک مدت بسیار کوتاه پروژه برای صنعت اصفهان به منظور انتقال 70 تا 200 میلیون متر مکعب انجام شد. این طرح دو فاز بود، فاز اول قرار بود انتقال از سیرجان باشد و فاز دوم این بود که از سیریک در استان هرمزگان از یک منبع ثابت، مفید و اختصاصی و بدون شریک باید انتقال آب انجام می‌شد که با شهادت شهید رئیسی و رفتن دولت سیزدهم این طرح منتفی یا رو به منتفی شدن رفت و به حسب ظاهر آب خلیج فارس به صنایع از طریق فاز اول این طرح وصل است و باید ما به ازای آن حدود 40 تا 70 میلیون متر مکعب آب در طول سال در زاینده‌رود جاری می‌شد که اکنون هیچکدام را نداریم.
آب صنایع گفته می‌شود به اندازه‌ای تأمین شده اما ما معتقدیم که اگر به اندازه 70 میلیون مترمکعب در سال برای رودخانه تخصیص بدهیم زاینده‌رود در طول سال جاری است، اگر برداشت آب صنعت از زاینده‌رود حذف شده پس نتیجه آن کجا رفته است و باید این موضوعات مشخص بشود.
پنجمین طرح انتقال آب پروژه ماندگان است که خیلی خیلی جدی بود، طرح ماندگان هم باز علی‌رغم اینکه مسأله آب اصفهان یک مسأله ملی است و مربوط به بیش از 5 میلیون نفر جمعیت استان اصفهان است متأسفانه محلی و شهری دیده شده است و این درحالی است که در موارد مشابه نظیر دریاچه ارومیه شاهد هستیم که موضوع ملی دیده شده است. اعتبار طرح ماندگان با اعتبارات استان اصفهان تأمین شد و روند آن بسیار خوب و تا 70 درصد هم کار پیشروی داشته و اکنون که به اتمام نزدیک است با کسری بودجه برای به ثمر رساندن این پروژه مواجه هستیم، هزینه‌ها بسیار سنگین است و تجهیزات و امکانات زیادی لازم است که ماندگان را تبدیل به یک طرح ماندگار تبدیل کند، در این طرح میزان خوبی آب برای اصفهان تخصیص داده شده که تمام آن از آبی است که داخل استان اصفهان بوده و قرار است داخل استان جریان پیدا کند و باید برای شرب مردم استفاده شود و ما به ازای میزانی که به شرب اختصاص پیدا کرده برای جاری شدن رودخانه زاینده‌رود اثر داشته باشد.
