●پیرمردهای سیاسی که از پیشرفت کشور عقب ماندهاند عمله دشمن نشوند/دشمن به دنبال ایجاد التهابات فکری در کشور است ●راه برون رفت از ناترازی انرژی خروج از مصرف سوخت فسیلی است ●پایان زودهنگام یک تفاهمنامه/ هنوز زمانی برای مذاکرات هست ●افتتاح ۱۱ هزار و ۷۳۳ پروژه و گسترش حمایتهای بیمهای/ اجرای طرح های خانواده محور ●سردار شکارچی: تکرار حماقتهای آمریکا ضربات کوبندهتر ایران را به دنبال دارد
جریان آنلاین | رسانه یکی از مهمترین ابزارهای زندگی بشر در عصر حاضر است، در حقیقت میتوان گفت رسانه امروز تبدیل به یک رکن زندگی انسان و یک ضرورت در زندگی جوامع بشری شده است که در تمام شئون زندگی نقش آفرینی ویژه داشته و اثرگذاری آن میتواند سرنوشت مسائل مختلف را تغییر بدهد.
بحرانهای مهمی نظیر جنگ از مهمترین عرصههایی هستند که رسانه در آن نقش ویژه دارد و بهعنوان یک بازیگر مهم و اثرگذار به آن توجهی خاص صورت میگیرد، کما اینکه در تمام جنگها به ویژه جنگ رمضان شاهد هستیم که طرفین جنگ سرمایهگذاری ویژهای بر روی رسانه و فرایند اطلاعرسانی و کارکردهای مختلف رسانه دارند.
در همین راستا به گفتوگو با دکتر نرجس گلشن، مدرس مدیریت و سواد رسانه و معاون رسانه و تبلیغات اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اصفهان پرداختهایم تا کارکردهای رسانه در جنگ و بایستگیهای فعالیت اصحاب رسانه را مورد بررسی قرار دهیم.
با توجه به اهمیت رسانه در جنگ رمضان و اینکه شاهد بودیم بخشی از جنگ در فضای رسانه پیش میرفت، نظر شما در خصوص کارکردهای رسانه در رخدادهای مهم جهان نظیر جنگ چیست و آیا کاربران فضای مجازی و اصحاب رسانه ما برای چنین فضایی آمادگی لازم را دارند؟
رسانه در دنیای امروز از یک ابزار گزارشگر به یک رکن جنگی تغییر ماهیت داده است، جنگها دیگر تنها نبرد فیزیکی صرف نیستند بلکه امروز جنگها از طریق رسانهها و در میدان اذهان و افکار عمومی برنده و بازنده خود را مشخص خواهند کرد.
در حقیقت امروز شاهد جنگ روایتها هستیم، در جنگ روایتها دشمن تلاش میکند تا روایتی از حقانیت خود بسازد و از این طریق افکار عمومی را با خود همراه کند، این رسانه است که تعیین میکند یک کنشگر جنگ قهرمان است یا تروریست، در این نبرد روایتها پیروز کسی نیست که پیشروی نظامی بیشتری داشته باشد بلکه کسی پیروز است که بتواند روایت اقدامات و فعالیتهای خود در جنگ را بیشتر مورد پذیرش جهان قرار بدهد.
پس رسانهها تصویر جنگ و برداشت عمومی از رویدادهای بحرانی را در ذهن مردم روایتگری میکنند، در خصوص اصحاب رسانه و رسانههای ما در کشور در جنگ رمضان از انفعال به سمت کنشگری حرکت کردند اما بیشتر رویکرد آنها در حوزه پدافندی و پاسخ به ادعاهای دشمن بود و در زمینه آفندی و پیش دستی در روایت سازی هنوز به مهارت کافی نرسیدهاند و رسانههای ما باید زبان مخاطب بینالمللی را بشناسند و با دوری از هیجانزدگی مراقب باشند که در دام عملیات فریب دشمن گرفتار نشوند.
چرا در حین یک جنگ تمام عیار، یک قدرت نظامی مانند آمریکا بهشدت متکی به رسانه است؟
آمریکا هم این را میداند که قدرت نظامی به تنهایی تعیین کننده نیست و قدرت رسانه و قدرت روایت به اندازه توان نظامی دارای اهمیت و کاربرد است، بههمین دلیل آمریکا در کنار عملیات نظامی به صورت جدی به رسانهها تکیه دارد.
مسأله مدیریت افکار عمومی داخلی یکی از مهمترین دلایلی است که آمریکا به قدرت رسانه تکیه دارد، هرجنگی برای دولتها هزینههای مختلفی اعم از انسانی، اقتصادی و سیاسی دارد، قطعا ادامه یک جنگ بدون همراهی جامعه کار دشواری است و رسانه در این بین نقش مدیریت افکار عمومی را برعهده دارد تا از تصمیمات نظامی یک حاکمیت دفاع کرده و با آن همراهی داشته باشند.
آمریکا به دنبال اثرگذاری بر افکار عمومی جهان از طریق رسانه است
موضوع دیگر این است که آمریکا نیاز زیادی به تأثیرگذاری بر افکار عمومی جهانی دارد، در نظام بینالملل مشروعیت سیاسی یک کشور بسیار حائز اهمیت است و کشورها بهویژه در زمان اقدامات نظامی تلاش میکنند تا اقدامات خود را در قالبی نظیر بحثهای امنیتی، مبارزه با ترورسیم یا اقداماتی که در راستای حمایت از حقوق بشر قرار میگیرد ببرند تا مورد پذیرش افکار عمومی جهان قرار بگیرد. رسانه بهترین ابزار برای انتقال این روایت به جهان است، یعنی هر زمان که یک کشوری خود و عملیات و اقدامات نظامی که انجام میدهد را در قالبهای یاد شده قرار بدهد بهترین و اثرگذارترین ابزاری که در اختیار دارد و از آن استفاده میکند رسانه است.
موضوع جنگ روانی علیه طرف مقابل در جنگ هم یک عامل بسیار مهمی است که حتی یک قدرت نظامی در جنگ به آن تکیه خواهد کرد و رسانه ابزار این کنشگری و اثرگذاری بر دشمن است، حتی رسانه میتواند با برجسته سازی برخی موفقیتها و اقدامات نظامی و همینطور بزرگنمایی ضعفهای طرف مقابل موازنه روانی میدان نبرد را تغییر بدهد. با آنچه به آن اشاره شد به خوبی واضح و مشخص است که رسانه در کنار ابزار و تجهیزات نظامی یکی از ابزارها و مؤلفههای قدرت در جنگهای مدرن محسوب میشود.
مهمترین چالشها و بایستگیهای ما در حوزه رسانهای ناظر به جنگ رمضان و اتفاقاتی از این دست چیست؟
یکی از بزرگترین چالشهای ما در جنگ رمضان و در تمامی بحرانها این است که یک پروتکل رسانهای جامع نداریم، همان اندازه که در جنگ میدان نبرد و اقدامات درون میدان مهم است روایت از میدان هم اهمیت دارد، یعنی اگر رسانهها روایت دقیق و سریع و منسجمی ارائه نکنند قطعا طرف مقابل با شایعات و استفاده از فیک نیوزها و عملیات روانی و تصویر گزیشنی که میخواهد تصویری که نیاز دارد از میدان خلق خواهد کرد و از این طریق فضای افکار عمومی را به نفع خود تصاحب خواهد کرد.
از طرفی رسانهگری نادرست هم میتواند به یک اتفاقات منفی منجر بشود، مثلا افشای اطلاعات محرمانه و حساس نظیر جزییات عملیاتها یا موقعیت نیروها یا مسائلی از این دست که امنیت ملی را تهدید میکند به همین دلیل توجه به چنین جزییاتی در فعالیت رسانهای بسیار مهم است.
کارکردهای پروتکل رسانهای در جنگ
موضوع ابعاد روانی فعالیت رسانهای هم بسیار دارای اهمیت است، وقتی یک سری تصاویری توسط رسانهها منتشر میشود که دارای خشونت و صحنههای آزار دهنده از انفجارها و آسیبهای انفجارها و حملات دشمن هستند باعث آسیب روانی به اقشار جامعه به ویژه کودکان و خانوادهها خواهد شد و قطعا به ثبات روانی جامعه خسارت و آسیب وارد خواهد کرد.
پروتکل رسانهای که به آن اشاره کردم مجموعهای از قواعد و فرایندها و حتی خطوط قرمزی است که برای رسانهها تعیین میشود تا هم رسانهها هم خبرنگاران و فعالان فضای مجازی بدانند که چه اقداماتی باید انجام بدهند و در حقیقت از آَشفتگی خبری جلوگیری بشود و امین ملی و امنیت خبری حفظ بشود و بحران روانی جامعه ناشی از فعالیت رسانهها مدیریت بشود.
ما در جنگها با یک تناقض روبرو هستیم، تناقض میان آزادی رسانه و پدافندغیرعامل، که در حقیقت عدم شفافیت در اطلاعرسانی بعضی مسائل را در برمیگیرد، پروتکل رسانهای مشخص میکند که در راهبردها شفافیت رسانه را رعایت کنیم و در تکنیکها و تاکتیکها یا در حقیقت همان جزییات عملیات و اقدامات نظامی و امنیتی باید عدم شفافیت و پدافند غیر عامل را رعایت کنیم.
این پروتکل رسانهای دقیقا مشخص میکند که خبرنگار باید کجا برود، چه چیزی را در قالب تصویر ثبت و ضبط کند، چگونه از جان خود مراقبت کند، چگونه اخبار را ارسال کند، مرجع و منبع واحد اطلاعرسانی و ارائه اطلاعات مربوط به یک رخداد و روایت چیست و سطوح و میزان دسترسی به اطلاعات چقدر و چگونه است، خط مشی انتشار اخبار چیست و اینکه چطور اخبار جعلی را از اخبار واقعی تشخیص بدهیم، ما متأسفانه فاقد چنین پروتکل جامع رسانهای هستیم که این موارد را مشخص کرده باشد و شاید یکی از بزرگترین مشکلات ما و چالشهایی که در جنگ رمضان برای اصحاب رسانه و فعالان شبکههای اجتماعی وجود داشت نبود چنین پروتکل رسانهای بود.
توصیه شما به اصحاب رسانه و کاربران فضای مجازی برای مقابله با تهاجمات رسانهای دشمن چیست؟
توصیه من این است که ابتدا دقت را بر سرعت مقدم بکنند، در شرایط جنگی اولین خبر الزاما بهترین خبر نیست، بعضی وقتها انتشار یک خبر نادرست حتی اگر سریعترین خبر باشد میتواند اعتماد عمومی را از بین ببرد و عملا تبدیل به یک عملیات روانی به نفع دشمن بشود.
نکته دیگر اینکه اطلاعات حساس را رسانهها نباید منتشر کنند و دقت در این موضوع وظیفه اصحاب رسانه است، انتشار یک جزییاتی مثل موقعیت دقیق حملات و محل استقرار نیروهای خودی یا زمانبندی حملات یا برخی جزییاتی که شاید در ظاهر بیاهمیت باشد نظیر آب و هوا و شرایط جوی در یک نقطه میتواند پیامدهای امنیتی برای ما داشته باشد.
از همه اصحاب رسانه تقاضا دارم که فعالیت جدی برای روایتسازی فعال در جنگ داشته باشند، اگر رسانههای ما یک روایت منسجم ارائه نکنند قطعا روایت دشمن بر ما روایتهای پراکنده ما غلبه خواهد کرد، همچنین بیشتر از پرداختن به اخبار نیازمند روایتهای کارشناسی و تحلیل و پاسخ دادن به شایعات هستیم، این موضوع باعث میشود که آرامش و ثبات به فضای عمومی جامعه بازگردد و اثر عملیات روانی دشمن به صورت قابل توجهی کمتر بشود.
