نگرانی‌مردم درباره آلودگی آب پایتخت نباید نادیده گرفته شود

جریان آنلاین |  اخیراً یکی از آزمایشگاه‌های تهران با انتشار مطلبی در اینستاگرام ادعای آلودگی آب شرب پایتخت به هلیکوباکتر را مطرح کرده و با ارائه مستنداتی، نسبت به کیفیت آب مصرفی شهروندان هشدار داده و توصیه‌هایی مانند استفاده از فیلترهای تصفیه آب و جوشاندن آب در شرایطی که نگرانی از وضعیت منابع آبی تهران افزایش یافته بازتاب گسترده‌ای در فضای مجازی داشته است. سابقه مشکلات مربوط به تکمیل شبکه فاضلاب شهری و احتمال ورود پساب‌ها به منابع آب بر حساسیت این موضوع افزوده است. در چنین شرایطی افکار عمومی انتظار دارد دستگاه‌های مسئول به جای اکتفا به تکذیب یا تأییدهای کلی نتایج آزمایش‌های معتبر، وضعیت تصفیه‌خانه‌ها و نحوه نظارت بر کیفیت آب تهران را به‌صورت شفاف اعلام کنند. به‌منظور رفع ابهامات دراین باره با همایون سامه‌یح نجف‌آبادی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس گفت‌وگو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید: 

اخیراً مطالبی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که در آن یکی از آزمایشگاه‌های تهران از وجود هلیکوباکتر در آب شرب پایتخت سخن گفته و مستنداتی نیز ارائه کرده است. با توجه به نگرانی ایجادشده در میان مردم ارزیابی شما از این ادعا چیست؟  

درباره این ادعای مشخص که اخیراً از سوی یک آزمایشگاه در تهران مطرح شده، اطلاعات مستقیم و گزارش رسمی دریافت نکرده‌ام بنابراین در شرایط فعلی نمی‌توانم آن را تأیید یا تکذیب کنم. برای اظهارنظر دقیق در مورد چنین موضوعی، باید مستندات آزمایشگاهی از مسیرهای معتبر بررسی شود و مراجع ذی‌صلاح نظارتی، نتیجه ارزیابی خود را اعلام کنند. اما قطعاً صِرف انتشار یک مطلب در فضای مجازی، حتی اگر همراه با مستنداتی باشد، به‌تنهایی برای رسیدن به یک نتیجه قطعی درباره سلامت آب شرب شهروندان کافی نیست. در مقابل نمی‌توان نگرانی‌های مردم را نیز نادیده گرفت. موضوع سلامت آب با زندگی روزمره و سلامت عمومی ارتباط دارد و باید با دقت، بررسی کارشناسی و پاسخگویی شفاف مسئولان دنبال شود.

با توجه به تأکید شما و اینکه این مطلب با سلامت و امنیت روانی مردم در ارتباط است، چه نهادی متولی پاسخگویی و رفع ابهام سریع در این باره است؟

وقتی بحث سلامت عمومی مطرح است، قضاوت بر مبنای شنیده‌ها، مطالب پراکنده و ادعاهای تأییدنشده رویکرد علمی و کارشناسی محسوب نمی‌شود. در چنین شرایطی دستگاه‌های متولی باید وظیفه‌اش را به شکل شفاف انجام دهند. شرکت آب و فاضلاب و دیگر نهادهای مسئول باید کیفیت آب را به‌صورت مستمر پایش کنند. داده‌های آزمایشگاهی، وضعیت خروجی تصفیه‌خانه‌ها و نتایج بررسی‌های مرتبط با سلامت آب باید در چارچوبی قابل اتکا در اختیار مراجع نظارتی و افکار عمومی قرار گیرد. پاسخگویی مسئولان نباید فقط به زمان انتشار شایعات محدود شود، بلکه نظارت و اطلاع‌رسانی درباره کیفیت آب باید به‌صورت مستمر ادامه داشته باشد.

یکی از نگرانی‌های مطرح‌شده این است که با کاهش ذخایر سدها و افزایش برداشت از چاه‌های تهران احتمال ورود آلاینده‌ها به منابع آب بیشتر شود. از نظر شما آیا اتکای فزاینده به آب‌های زیرزمینی می‌تواند تهدیدی برای سلامت آب شرب ایجاد کند؟

اگر مسئله را از جنبه فنی و زمین‌شناختی بررسی کنیم باید به یک واقعیت مهم توجه داشته باشیم. نیترات آب استحصالی از برخی چاه‌های عمیق درون‌شهری تهران، در بسیاری از نقاط بالاتر از میزان معمول و استاندارد است. این موضوع به عوامل مختلفی از جمله ویژگی‌های زمین‌شناختی، ساختار لایه‌های آبرفتی و نفوذ پساب‌ها به منابع آب زیرزمینی ارتباط دارد. البته وجود نیترات بالاتر از حد معمول در برخی منابع زیرزمینی به معنای آلوده بودن تمام آب شرب تهران یا تأیید ادعای وجود هلیکوباکتر در شبکه آب‌رسانی نیست. هرکدام از این موضوعات باید به طور جداگانه و با استفاده از آزمایش‌های معتبر بررسی شوند. با این حال وضعیت منابع زیرزمینی موضوعی است که نمی‌توان نسبت به آن بی‌تفاوت بود.

ریشه افزایش نیترات در برخی چاه‌های تهران را در چه عواملی می‌دانید؟ آیا مشکلات مربوط به فاضلاب شهری می‌تواند در این زمینه نقش داشته باشد؟

یکی از عوامل مهم شرایط زمین‌شناختی و جنس لایه‌های آبرفتی منطقه است. در کنار آن مسئله نفوذ پساب‌ها به سفره‌های آب زیرزمینی نیز اهمیت دارد. طی سال‌های گذشته بخش‌هایی از شبکه جمع‌آوری فاضلاب شهری در مناطق مختلف تهران به طور کامل تکمیل نشده بود. در نتیجه در برخی نقاط بخشی از فاضلاب خانگی می‌تواند به منابع آب زیرزمینی نفوذ کند. این وضعیت ممکن است باعث افزایش غلظت برخی املاح از جمله نیترات، در آب‌های زیرزمینی شود. به همین دلیل بررسی کیفیت آب چاه‌ها، کنترل منابع آلاینده و توسعه شبکه فاضلاب از موضوعات مهم در مدیریت سلامت منابع آب به‌شمار می‌رود. با این حال تعیین میزان دقیق آلودگی هر منبع نیازمند نمونه‌برداری و آزمایش مستقل است و نمی‌توان براساس شرایط کلی زمین‌شناختی درباره تمام چاه‌ها یکسان قضاوت کرد.

در شرایط فعلی که خشکسالی و کاهش حجم ذخایر سدها، وابستگی تهران به منابع زیرزمینی را افزایش داده است چه میزان حساسیت باید نسبت به سلامت آب وجود داشته باشد؟

کاهش ذخایر سدها و افزایش سهم منابع زیرزمینی در تأمین آب تهران، ضرورت نظارت دقیق‌تر را بیشتر می‌کند. هرچه وابستگی به چاه‌ها افزایش پیدا کند بررسی مستمر کیفیت آب استحصالی و کنترل وضعیت منابع زیرزمینی اهمیت بیشتری خواهد داشت. در این شرایط، موضوع فقط به میزان آب موجود محدود نمی‌شود، بلکه کیفیت آب و سلامت آن نیز باید در اولویت قرار گیرد. دستگاه‌های مسئول لازم است وضعیت چاه‌ها، خطوط انتقال و فرآیندهای تصفیه را با حساسیت بیشتری دنبال کنند. مدیریت منابع آب در دوره کم‌آبی باید همزمان به تأمین نیاز شهروندان و حفظ استانداردهای بهداشتی توجه داشته باشد. دستگاه‌های اجرایی و شرکت‌های متولی تصفیه آب موظف هستند پیش از ورود آب به شبکه شهری، فرآیندهای لازم برای رساندن کیفیت آن به حدود مجاز استاندارد را انجام دهند. در مورد آب‌های برداشت‌شده از منابع زیرزمینی، موضوع تصفیه و اختلاط با آب سدها باید براساس بررسی‌های فنی و مهندسی صورت گیرد. درباره آب چاه‌ها هم باید پس از بررسی کیفیت و طی فرآیندهای مناسب تصفیه در صورت نیاز با آب منابع دیگر ترکیب شود تا میزان نیترات و سایر املاح در محدوده استاندارد قرار گیرد. این فرآیند نیازمند کنترل دقیق و مستمر است و نمی‌توان فقط به برداشت آب و انتقال آن به شبکه اکتفا کرد.
 
برای کاهش نگرانی مردم درباره سلامت آب تهران چه اقدامی باید در اولویت قرار گیرد؟ آیا اطلاع‌رسانی فعلی دستگاه‌های مسئول کافی است؟

در شرایطی که مسئله کم‌آبی و افزایش برداشت از منابع زیرزمینی مطرح است، شفافیت در ارائه اطلاعات و استمرار نظارت اهمیت ویژه‌ای دارد. مردم باید بدانند کیفیت آب مصرفی آنها چگونه بررسی می‌شود و دستگاه‌های مسئول چه اقداماتی برای حفظ سلامت آب انجام می‌دهند. ضروری است شرکت آب و فاضلاب و نهادهای مرتبط، نتایج پایش‌های آزمایشگاهی و وضعیت فرآیندهای تصفیه را به صورت مستمر بررسی کنند و در مواردی که نگرانی عمومی ایجاد می‌شود، توضیحات مستند ارائه دهند. سلامت آب شرب موضوعی نیست که بتوان آن را به شایعات فضای مجازی یا اظهارنظرهای بدون بررسی محدود کرد بلکه نیازمند نظارت علمی، پاسخگویی و مدیریت دقیق منابع آب است.

پایگاه خبری جریان/ جریان آنلاین