جریان آنلاین | حجت‌الاسلام و المسلمین حسن روحانی رئیس جمهور پیشین کشورمان در دیداری با جمعی از سفیران، استادان و صاحب‌نظران سیاست خارجی به برداشت‌های مطرح‌شده از سخنانش درباره همه پرسی واکنش نشان داد و اظهار کرد: بحثم درباره لزوم برخورداری «اهداف ملی» از پشتوانه مردم بود، نه برگزاری همه‌پرسی درباره دفاع برابر تجاوز.
رئیس جمهور پیشین تصریح کرد: اصلاً من نه کلمه رفراندوم و نه کلمه همه‌پرسی را گفتم. ایران آغازگر جنگ نبوده و وقتی به ما تجاوز بشود ما باید دفاع کنیم. این جزو بدیهیات اولیه است. مسئله مورد نظرم این بود که اهداف بلندمدت ملی برای آنکه به قدرت، ثروت، صلح، وحدت ملی و جایگاه بالاتر ایران منجر شوند، نیازمند حمایت گسترده جامعه هستند.
وی تأکید کرد: سخنان قبلی‌ام درباره جنگ جاری نبود و برخی منتقدان با تغییر مضمون سخنان این برداشت را ایجاد کرده‌اند که دفاع در برابر تجاوز را مشروط به همه‌پرسی دانسته‌ام.
حسن روحانی با بیان اینکه «بحث من اهداف ملی بود» تصریح کرد: هر کشور برای بقا و توسعه خود اهداف کلانی دارد که تحقق آنها بدون پشتیبانی بخش بزرگی از جامعه دشوار است. مردم باید نسبت به اهداف بلندمدت کشور آگاهی داشته باشند و نظر آنان نیز در تصمیمات ملی مورد توجه قرار گیرد.
رئیس جمهور پیشین کشورمان افزود: اختلاف‌نظر در چنین مسائلی طبیعی است و وحدت ملی را نباید با یکسانی دیدگاه‌ها اشتباه گرفت. ما دنبال وحدت ملی هستیم، اما دنبال یکسانی نظر هم نیستیم.
روحانی همچنین در ادامه شیوه برخورد با مخالفان سیاسی را نیز بخشی از مسئله وحدت ملی دانست و با استناد به سخن امام علی(ع) در جریان جنگ صفین گفت حتی در شرایط جنگ نیز ناسزاگویی به طرف مقابل مورد تأیید آن حضرت نبوده است.
رئیس‌جمهور پیشین کشورمان به عبارت «انی اکره لکم ان تکونوا سبابین» استناد کرد و گفت اختلاف سیاسی، حتی در شدیدترین شرایط، مجوز ناسزا، تحریف سخن یا تحریک دیگران علیه یک فرد نیست.
وی همچنین با نقل روایتی از امام صادق(ع)، بر راستگویی، امانتداری، تقوا و حسن خلق تأکید کرد و گفت رفتار سیاسی نیز باید با این معیارها سازگار باشد.
روحانی یادآور شد: ما شیعه امام صادقیم؛ باید درست حرف بزنیم، باید با ادب حرف بزنیم.
رئیس جمهور پیشین کشورمان در بخش دیگری از سخنانش تصریح کرد: ایران همچنان در شرایط بحران قرار دارد و نباید تصور کرد با پایان برخی مراحل درگیری، مسئله جنگ پایان یافته است. ما وسط بحران هستیم؛ ما هنوز از جنگ خارج نشدیم.
وی یکی از مهم‌ترین مسائل پیش روی ایران را این دانست که چگونه و در چه زمانی از مرحله درگیری نظامی به ترتیبات سیاسی پایدار منتقل شود و تأکید کرد: دفاع در برابر متجاوز باید ادامه یابد، اما تصمیم درباره زمان انتقال از میدان به سیاست نیز باید بر اساس محاسبه منافع ملی صورت گیرد.
وی گفت: باید در نقطه‌ای این انتقال انجام شود که احتمال تجاوز بعدی کاهش یافته باشد و ترتیبات حاصل، منافع ایران را تضمین کند. پایان موفق جنگ صرفاً به معنای توقف حملات نیست. اگر درگیری متوقف شود اما احتمال آغاز دوباره جنگ همچنان بالا باقی بماند، امنیت پایدار به دست نیامده است.
روحانی توضیح داد: تصمیم درباره ادامه یا توقف درگیری باید با سنجش سود و زیان آن برای کشور همراه باشد و هدف، رسیدن از «ترتیبات میدان» به «ترتیبات پایدار سیاسی» باشد. ایران پس از پایان درگیری نظامی باید از «فضای جنگ» نیز خارج شود، زیرا تداوم فضای ناامنی و بحران، سرمایه‌گذاری، توسعه اقتصادی و بهبود زندگی مردم را دشوار می‌کند.
رئیس‌جمهور پیشین با بیان اینکه هدف نهایی «عزت کشور»، «امنیت پایدار»، توسعه و رفاه مردم است، یادآور شد: قدرت سیاسی و دیپلماسی را نباید در برابر قدرت نظامی قرار داد. دیپلماسی می‌تواند پیش از بحران برای جلوگیری از وقوع جنگ، در جریان بحران برای کنترل آن و پس از درگیری برای انتقال از میدان به ترتیبات سیاسی استفاده شود.
وی با اشاره به تجربه پرونده هسته‌ای در سال ۱۳۸۲ و فضای منطقه پس از سقوط بغداد گفت: در آن مقطع دیپلماسی توانست در جلوگیری از افزایش تهدید علیه ایران نقش ایفا کند. تجربه جنگ‌های اخیر باعث ایجاد تردید در بخشی از جامعه نسبت به مذاکره شده است، اما این تجربه نباید باعث کنار گذاشتن یکی از منابع قدرت کشور شود.
روحانی با بیان اینکه «ما هیچ‌وقت نباید یک پایه قدرت خودمان را کنار بگذاریم.» تصریح کرد: قدرت نظامی همچنان یکی از پایه‌های اصلی جلوگیری از تحمیل اراده خارجی به ایران است و ضعف‌های آشکارشده در جنگ، به‌ویژه در حوزه فناوری و جنگ مدرن، باید بررسی و جبران شود. در جنگ جدید، برتری در فناوری، کشف زودتر تهدید، توان راداری، برد تسلیحات و سرعت واکنش می‌تواند نتیجه نبرد را تعیین کند. امنیت ملی را نمی‌توان صرفاً بر قدرت آفندی و پدافندی بنا کرد.
رئیس‌جمهور پیشین کشورمان اقتصاد، دیپلماسی، موقعیت جغرافیایی، پدافند غیرعامل و سرمایه اجتماعی را بخشی از بازدارندگی دانست و گفت: مجموع این ظرفیت‌ها باید به «بازدارندگی ملی» تبدیل شود.
وی با بیان اینکه بالاتر از قدرت نظامی، سیاسی و اقتصادی، حضور یکپارچه مردم قرار دارد، اعتماد مردم به اطلاعات رسمی، پاسخگویی مسئولان، مشارکت عمومی و اقناع جامعه را از اجزای قدرت ملی دانست.
حسن روحانی با تأکید بر اینکه نارضایتی یا اعتراض به عملکردها لزوماً به معنای همراهی با دشمن خارجی نیست، یادآور شد:تجربه جنگ نشان داده است که هنگام حمله به کشور، مردم برای ایران، استقلال و تمامیت سرزمینی آن می‌ایستند. هرچه اعتماد و رضایت عمومی بیشتر باشد، توان کشور برای مقاومت در برابر فشار خارجی نیز افزایش می‌یابد.
رئیس جمهور پیشین کشورمان با تأکید بر اثرگذاری بازدارندگی ایران در ممانعت از تحقق بسیاری از اهداف دشمنان گفت: فروپاشی نظام، تجزیه ایران، تسلیم حکومت و از بین بردن توان موشکی و هسته‌ای به‌عنوان نمونه‌هایی از اهداف دشمن بود که محقق نشده‌اند.
وی میان دو سطح بازدارندگی تفاوت گذاشت: بازدارندگی‌ای که اصولاً مانع آغاز جنگ می‌شود و بازدارندگی‌ای که پس از شروع جنگ مانع دستیابی مهاجم به اهداف سیاسی خود می‌شود.
به گفته او اکنون مسئله اساسی این است که این مقاومت چگونه به امنیت پایدار و کاهش احتمال جنگ بعدی تبدیل شود.
حسن روحانی بخش دیگری از سخنانش را به تنگه هرمز اختصاص داد و از کارشناسان سیاست خارجی خواست درباره تبدیل موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در این آبراه به یک مزیت ژئواکونومیک مطالعه کنند.
رئیس جمهور پیشین کشورمان گفت: تاکنون هرمز بیشتر به‌عنوان اهرمی برای فشار در زمان جنگ و بحران مورد توجه بوده است، اما باید بررسی کرد چگونه می‌توان آن را به پایه‌ای برای وابستگی متقابل و توسعه ایران تبدیل کرد.
وی گفت: ثبات هرمز برای امنیت انرژی، کشتیرانی و اقتصاد بسیاری از کشورها اهمیت دارد و این کشورها باید در ثبات ایران نیز منفعت پیدا کنند.
روحانی عنوان کرد: هرمز تبدیل بشود از یک اهرم در زمان جنگ و بحران به یک اهرم برای وابستگی متقابل.
به گفته وی هدف نباید اختلال در کشتیرانی باشد، بلکه باید از ظرفیت هرمز برای افزایش سرمایه‌گذاری، تجارت، فناوری و روابط اقتصادی ایران با کشورهای منطقه، آسیا و اروپا استفاده کرد.
رئیس جمهور پیشین کشورمان افزود: اگر چنین تحولی رخ دهد، می‌تواند یکی از مهم‌ترین دستاوردهای ایران از شرایط کنونی باشد.
حسن روحانی گفت: دیپلماسی را نباید به مذاکره محدود کرد و وظیفه اصلی سیاست خارجی «مدیریت فضای بیرون کشور» است.
رئیس جمهور پیشین کشورمان کاهش تعداد دشمنان، افزایش دوستان، کاهش سطح تخاصم، تقویت روابط با همسایگان، جذب سرمایه و فناوری و فراهم کردن بازار برای اقتصاد کشور را از وظایف دیپلماسی دانست.
وی گفت: یکی از چالش‌های سیاست خارجی ایران این است که هزینه رابطه با کشور برای شرکای خارجی بالا رفته و یکی از وظایف دیپلماسی باید کاهش این هزینه باشد.
روحانی با اشاره به گفت‌وگوهای خود با رهبران روسیه و چین در دوران ریاست‌جمهوری گفت، برداشت او از این مذاکرات این بوده که این کشورها خواهان گسترش روابط با ایران بوده‌اند اما خواسته‌اند هزینه این رابطه کاهش پیدا کند.
فناوری، سرمایه و همسایگان در دوران پس از بحران
حسن روحانی همچنین بر اهمیت جذب سرمایه و فناوری برای دوران پس از جنگ تأکید کرد و گفت: فناوری هم برای اقتصاد و هم برای قدرت دفاعی کشور ضروری است.
رئیس جمهور پیشین کشورمان با یادآوری سفر هیئت‌های اقتصادی خارجی به ایران پس از توافق هسته‌ای و نیز دیدار رئیس‌جمهور وقت سوئیس با رهبر فقید جمهوری اسلامی، گفت توسعه کشور بدون سرمایه و فناوری دشوار خواهد بود.
وی روابط با همسایگان را نیز از مهم‌ترین سرمایه‌های ایران دانست و گفت: از هم‌اکنون باید برای بهبود روابط سیاسی، اقتصادی، تجاری، گردشگری و مردمی با کشورهای پیرامونی برنامه‌ریزی کرد.
روحانی گفت: هر فاصله‌ای که در دوران بحران میان ایران و همسایگان ایجاد شده باید پس از بحران کاهش یابد.
حسن روحانی در پایان از استادان و صاحب‌نظران سیاست خارجی خواست درباره نحوه انتقال از میدان به دیپلماسی، ترتیبات سیاسی پس از جنگ، کاهش هزینه روابط خارجی ایران و استفاده توسعه‌ای از ظرفیت هرمز مطالعه و پیشنهاد ارائه کنند.
رئیس جمهور پیشین کشورمان گفت: قدرت نظامی، دیپلماسی، اقتصاد، جغرافیا و مردم نباید به‌عنوان منابع جداگانه دیده شوند، بلکه باید در کنار یکدیگر قدرت ملی ایران را بسازند.
به گفته او مسئله نهایی تنها عبور از بحران جاری نیست؛ هدف باید ایجاد شرایطی باشد که احتمال جنگ بعدی کمتر شود، کشور از فضای جنگ خارج شود و نتیجه قدرت ملی در امنیت، توسعه و زندگی بهتر مردم دیده شود.
