از زایمان تا جراحی کلیه؛ زیرمیزی میلیونی بیماران را کلافه کرده

جریان آنلاین: پدیده پرداخت خارج از تعرفه پزشکی که با نام زیرمیزی شناخته می‌شود این روزها به یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های نظام سلامت بدل گشته است. آنچه زمانی تنها در مطب‌های خصوصی رخ می‌داد اکنون به اتاق‌های زایمان و تخت‌های جراحی بیمارستان‌های دولتی نیز راه یافته و اعتماد مردم به کادر درمان را با تردیدهای جدی مواجه ساخته است.

ماجرا اغلب با جمله‌ای ساده کلید می‌خورد؛ اعلام مبلغی جدا از هزینه رسمی بیمارستان برای آنکه پزشک معالج شخصاً عمل را انجام دهد. برای بیماری که با درد و نگرانی دست‌وپنجه نرم می‌کند این جمله معنایی فراتر از یک درخواست مالی دارد. او ناچار است میان پرداخت این مبلغ اضافه و به خطر انداختن درمان خود دست به انتخاب بزند. در تهران که انبوه مراجعه‌کنندگان روزانه به مراکز درمانی سرازیر می‌شوند این درخواست‌ها با عناوین جدیدی همچون حق‌الزحمه یا هزینه مطب پنهان می‌گردد و کمتر کسی جرأت پرسش درباره ماهیت آن را دارد.

یکی از بیماران تهرانی به نام معصومه شرح داد که برای عمل کلیه مادرش بیست‌وپنج میلیون تومان پیش از جراحی به حسابی که منشی پزشک معرفی کرده بود واریز کرده است و تنها پس‌ازآن نوبت عمل مادرش در بیمارستان تعیین شده است. پریسا نیز که مادر بارداری است و نخستین فرزند خود را انتظار می‌کشد از درخواست پنجاه میلیون تومان زیرمیزی توسط پزشک معالج خود حکایت کرد و گفت با توجه به هزینه‌های سنگین زندگی کنار گذاشتن این مبلغ برای یک کارمند عادی تقریباً غیرممکن است. او افزود مسئولان مدام بر فرزندآوری تأکید دارند اما برای معضلی مانند زیرمیزی که مصداق بارز پول زور است هیچ راهکاری ارائه نمی‌دهند.

بسیاری از بیماران از ترس کاهش کیفیت درمان یا برخورد سرد پزشک ترجیح می‌دهند در برابر این مبالغ سکوت کنند و گلایه خود را فروخورند. این ترس به‌اندازه‌ای ریشه دوانده که حتی در شرایط اضطراری و حیاتی بیماران از پرسش درباره مبلغ درخواستی خودداری می‌کنند. نبود شفافیت در این تراکنش‌ها نظارت دستگاه‌هایی چون وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی را با دشواری فراوان روبه‌رو ساخته است زیرا این پرداخت‌ها هیچ ردپای مستندی از خود برجای نمی‌گذارند و بسیاری از پرونده‌ها به دلیل نبود شاهد یا هراس بیماران از عواقب بعدی به نتیجه قطعی نمی‌رسند.

محمد رئیس زاده رئیس سازمان نظام پزشکی دراین‌باره تصریح کرد زیرمیزی با نظام ارجاع و سطح‌بندی خدمات در تضاد آشکار قرار دارد و گاهی بیماران نه بر اساس تخصص و نیاز علمی بلکه بر اساس روابط مالی میان پزشکان جابه‌جا می‌شوند که به افزایش هزینه‌های تشخیصی و انجام آزمایش‌های غیرضروری می‌انجامد. وی تأکید کرد این رویه کیفیت درمان را از معیارهای علمی دور کرده و پرهزینه‌ترین شکل ارائه خدمت را در کشور نهادینه می‌سازد.

رئیس سازمان نظام پزشکی راهکار برون‌رفت از این بحران را اصلاح بنیادین تعرفه‌ها و نزدیک شدن آن‌ها به هزینه واقعی خدمات دانست و گفت تا هنگامی ‌که پزشک برای تأمین معاش شایسته خود به درآمدهای پنهان روی آورد نمی‌توان زیرمیزی را مهار کرد. او بر گسترش بیمه‌های مکمل و ایجاد سامانه‌های پرداخت الکترونیکی شفاف تأکید کرد و افزود شفاف‌سازی مالی از هر سیاست تنبیهی صرف اثربخش‌تر است. وی همچنین با اشاره به اینکه ماهانه هشتاد تا نود میلیون خدمت پزشکی در کشور ارائه می‌شود یادآور شد سالانه تنها سیزده تا پانزده هزار پرونده تخلف در سازمان نظام پزشکی رسیدگی می‌گردد که نشان از سلامت و تعهد اکثریت جامعه پزشکی دارد.

رئیس زاده علت اصلی بروز زیرمیزی را اجرای ناقص قوانین و تأخیر در پرداخت کارانه و مطالبات پزشکان برشمرد و گفت اگر تعرفه‌ها به‌موقع تصویب و پرداخت بیمه‌ها سریع انجام شود دیگر انگیزه‌ای برای دریافت خارج از تعرفه باقی نخواهد ماند. او با بیان اینکه پزشکان منظم‌ترین قشر در پرداخت مالیات هستند بر نقش بیمه‌ها در تشدید یا کاهش این بحران اشاره کرد و توضیح داد پوشش ناکافی و دیرکرد پرداخت فشار مالی را به بیمار منتقل می‌کند و زمینه را برای دریافت‌های غیررسمی هموار می‌سازد.

وی در پایان افزایش سهم دولت از تولید ناخالص داخلی برای حوزه سلامت را ضروری خواند و اظهار داشت تا وقتی بیمارستان‌ها برای بقای خود به درآمد بیمار وابسته باشند به‌ناچار به روش‌های غیر‌شفاف روی می‌آورند. به باور او سرمایه‌گذاری ملی در زیرساخت‌های درمانی و تأمین نیروی متخصص بزرگ‌ترین داروی پیشگیرانه در برابر زیرمیزی است. تجربه کشورهای مشابه نیز نشان داده که ترکیب اصلاح تعرفه‌ها بیمه‌های تکمیلی آموزش حرفه‌ای و نظارت هوشمند می‌تواند روند بهبود را آغاز کند و کرامت پزشک و عدالت برای بیمار را که هر دو برای نظام سلامت ضروری‌اند به همراه داشته باشد.

پایگاه خبری جریان/ جریان آنلاین