حافظه خارق‌العاده نوجوان ۱۶ ساله دانشمندان را شگفت‌زده کرد

جریان آنلاین: برای بیشتر مردم خاطرات با گذر زمان محو می‌شوند و حتی رویدادهای مهم نیز پس از چند سال جزئیات خود را از دست می‌دهند. اما نوجوانی ۱۶ ساله اهل لهستان که پژوهشگران برای حفظ هویتش او را KCL معرفی کرده‌اند بخش بزرگی از گذشته خود را با جزئیاتی غیرعادی به یاد می‌آورد. مطالعه موردی او توسط کریستیان بارژیکوفسکی پژوهشگر حافظه و همکارانش به انجام رسیده و نتایج آن در نشریه Cortex منتشر شده است.

KCL در فوریه ۲۰۲۵ خودش با بارژیکوفسکی تماس گرفت و ادعا کرد خاطرات شخصی بسیار قدیمی و حتی برخی خاطرات مربوط به حدود سه‌ماهگی خود را به خاطر می‌سپارد. پژوهشگران نمی‌توانند صحت تمام این خاطرات بسیار قدیمی را مستقلاً تأیید کنند اما برخی خاطرات مربوط به سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ به گفته تیم پژوهشی با اطلاعات والدین او همخوانی داشته است.

 KCL می‌گوید از حدود سه‌سالگی احساسی پیوسته و آگاهانه از زندگی شخصی خود داشته و از آن زمان بسیاری از خاطراتش با جزئیات زیاد در دسترس او قرار دارند. نکته جالب‌تر اینکه او همیشه برای یادآوری تلاش نمی‌کند و گاهی یک بو، آهنگ یا جمله می‌تواند بدون قصد قبلی خاطره‌ای را به ذهنش بیاورد. او گفته است می‌تواند اتفاقات مربوط به حدود نیمی از روزهایی را که از اوت ۲۰۲۲ تا زمان مطالعه گذشته‌اند به یاد بیاورد.

HSAM مخفف حافظه اتوبیوگرافیک بسیار برتر است و به افرادی گفته می‌شود که توانایی بسیار غیرعادی در یادآوری رویدادهای شخصی زندگی خود دارند. تعداد افراد شناسایی‌شده با این ویژگی بسیار کم است. اما HSAM به معنای حافظه عکاسی نیست و فرد دارای این ویژگی لزوماً نمی‌تواند هر متن، عدد یا تصویری را با دقت کامل به خاطر بسپارد. تفاوت اصلی در خاطرات مربوط به زندگی شخصی خود فرد است؛ یعنی اتفاق‌هایی که دیده، تجربه کرده یا در آنها حضور داشته است.

چون KCL از گروه پژوهشی فاصله زیادی داشت آزمایش‌ها به‌صورت غیرحضوری انجام شدند. پژوهشگران از چند آزمون استاندارد برای بررسی حافظه او بهره گرفتند. نتیجه نشان داد توانایی او در یادآوری خاطرات شخصی به اندازه‌ای بالاست که عملکردش از نظر آماری بهتر از بیش از ۹۹.۹ درصد جمعیت عمومی برآورد شد. اما در بخش‌های دیگر شناخت اتفاق خارق‌العاده‌ای دیده نشد. توجه، حافظه کاری و عملکردهای اجرایی KCL در محدوده نسبتاً عادی قرار داشتند. گزارش والدین او نیز نشان می‌داد رشدش از زمان تولد طبیعی بوده و مشکل روان‌پزشکی یا آموزشی خاصی نداشته است. این نکته برای پژوهشگران مهم است چون نشان می‌دهد HSAM لزوماً به معنی داشتن مغزی استثنایی در همه زمینه‌ها نیست.

پژوهشگران به‌خصوص به خاطراتی علاقه داشتند که بدون تلاش آگاهانه وارد ذهن KCL می‌شوند. آنها آزمایشی انجام دادند که در آن نوجوان باید الگوهایی را روی صفحه رایانه دنبال می‌کرد. در فواصل مشخص پژوهشگران از او می‌پرسیدند در همان لحظه چه افکاری از ذهنش گذشته است. نتیجه با داده‌های مربوط به افراد عادی مقایسه شد. KCL در طول آزمایش به شکل محسوسی خاطرات شخصی ناخواسته بیشتری را تجربه می‌کرد. اما این تفاوت برای همه انواع افکار دیده نشد. افکاری که درباره آینده بودند در محدوده عادی قرار داشتند. تعداد کلی افکاری که ارتباطی با کاری که انجام می‌داد نداشتند نیز غیرعادی نبود. بنابراین مسئله فقط این نیست که ذهن KCL بیشتر از دیگران سرگردان می‌شود. نوع اطلاعاتی که بدون قصد قبلی وارد ذهنش می‌شود متفاوت است.

پژوهشگران بر اساس این یافته‌ها پیشنهاد می‌کنند HSAM ممکن است بیشتر از آنکه به معنی حافظه بهتر باشد به نحوه بازیابی خاطرات مربوط باشد. در این افراد ممکن است مغز نسبت به نشانه‌هایی که به یک خاطره شخصی مرتبط هستند حساس‌تر باشد و آستانه لازم برای دسترسی به آن خاطره پایین‌تر باشد. به زبان ساده ممکن است تفاوت اصلی این نباشد که KCL اطلاعات بسیار بیشتری در مغزش ذخیره کرده است. شاید خاطرات شخصی او آسان‌تر از حالت معمول در دسترس قرار می‌گیرند.

برای مثال یک آهنگ که برای بیشتر افراد فقط یک آهنگ است می‌تواند برای فرد دارای HSAM به مسیری برای دسترسی سریع به یک اتفاق قدیمی تبدیل شود. البته این به معنای درست بودن تمام خاطرات نیست. حافظه انسان حتی در افراد دارای HSAM نیز می‌تواند دچار خطا یا تحریف شود. پژوهشگران هم تأکید می‌کنند افراد دارای HSAM ابرقهرمان‌های شناختی نیستند. توانایی آن‌ها بیشتر در شیوه یادآوری و دسترسی به خاطرات شخصی دیده می‌شود نه در تمام انواع حافظه.

پایگاه خبری جریان/ جریان آنلاین