جریان آنلاین | کالابرگ به یکی از ابزارهای اصلی دولت برای حمایت از خانوارهای کم‌درآمد اعلام شد که هدف آن رساندن حمایت به سفره مردم و جبران بخشی از فشار ناشی از افزایش قیمت کالاهای اساسی است. با این وجود افزایش مستمر هزینه‌های زندگی و رشد قیمت اقلام مشمول کالابرگ، این پرسش را جدی‌تر کرده که آیا اعتبار فعلی هنوز می‌تواند همان نقش حمایتی مورد انتظار را ایفا کند یا خیر؟ و اینکه افزایش اعتبار کالابرگ تا چه اندازه می‌تواند به بهبود وضعیت معیشتی خانوارها کمک کند و اساساً چه اصلاحاتی لازم است تا این طرح از یک حمایت اسمی به ابزاری مؤثرتر برای حفظ قدرت خرید مردم تبدیل شود؟ حمید حاج‌اسماعیلی، کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با «جریان آنلاین» به این پرسش‌ها پاسخ داده است که در ادامه می‌خوانید:
در واقع کالابرگ این امکان را ایجاد می‌کند که منابع حمایتی دولت مستقیماً در حوزه کالاهای اساسی مورد استفاده قرار گیرد. این موضوع به‌ویژه برای دهک‌های پایین اهمیت بیشتری دارد؛ چرا که بخش قابل توجهی از درآمد این خانوارها صرف هزینه‌های ضروری زندگی می‌شود و افزایش قیمت کالاهای اساسی مستقیماً آنها را تحت تأثیر قرار می‌دهد. به طور کلی، اصل اجرای کالابرگ را می‌توان یک سیاست حمایتی قابل قبول و مؤثر دانست به‌خصوص برای خانوارهایی که درآمد پایین‌تری دارند و در تأمین هزینه‌های روزمره با مشکل مواجه هستند. تجربه اجرای این طرح نشان داده که وقتی حمایت دولت به سمت تأمین کالاهای مورد نیاز خانوار هدایت شود، می‌تواند بخشی از فشار معیشتی را کاهش دهد. از سوی دیگر بررسی‌هایی که در سال‌های گذشته درباره پرداخت یارانه نقدی انجام شده، نشان داده که کالابرگ از این جهت می‌تواند مزیت داشته باشد که حمایت را به سمت نیازهای اساسی خانوار هدایت می‌کند. بنابراین، اصل طرح قابل دفاع است و می‌تواند همچنان یکی از ابزارهای حمایت از اقشار کم‌درآمد باشد اما نکته مهم این است که نباید فقط به اجرای طرح توجه کنیم؛ بلکه باید ببینیم اعتبار اختصاص‌یافته تا چه اندازه قدرت خرید ایجاد می‌کند. اگر مبلغ کالابرگ ثابت بماند اما قیمت کالاها چند برابر شود، طبیعتاً اثر حمایتی آن کاهش پیدا می‌کند. بنابراین ارزیابی کالابرگ باید براساس قدرت خرید واقعی آن انجام شود نه صرفاً رقم اسمی که در کارت خانوار قرار می‌گیرد.
اولین موضوع این است که مبلغ کالابرگ باید با شرایط اقتصادی کشور و هزینه‌های خانوار متناسب باشد. اگر تورم افزایش پیدا می‌کند و قیمت کالاهای مشمول کالابرگ بالا می‌رود اعتبار آن نیز باید قابلیت تعدیل داشته باشد. در غیر این صورت به مرور زمان ارزش واقعی کالابرگ کاهش پیدا می‌کند. موضوع دیگر، استمرار حمایت است. خانوارهای کم‌درآمد زمانی می‌توانند برای هزینه‌های خود برنامه‌ریزی کنند که بدانند حمایت دولت مقطعی و نامطمئن نیست. در دوره جنگ، پیش‌بینی اعتبار کالابرگ برای چند دوره در کارت سرپرستان خانوار باعث شد بخشی از نگرانی مردم نسبت به آینده معیشتی کاهش پیدا کند و این احساس ایجاد شود که دولت در شرایط دشوار همچنان حمایت خود را ادامه می‌دهد؛ بنابراین علاوه بر افزایش اعتبار باید یک سازوکار مشخص برای بازنگری آن وجود داشته باشد. میزان حمایت نمی‌تواند برای مدت طولانی بدون توجه به تغییر قیمت‌ها ثابت باقی بماند. از طرف دیگر منابع مالی لازم نیز باید از قبل پیش‌بینی شود تا اجرای طرح با وقفه یا تردید مواجه نشود. اگر قرار است کالابرگ ابزار اصلی حمایت از دهک‌های پایین باشد، باید منابع آن نیز به عنوان بخشی از سیاست‌های رفاهی دولت به شکل پایدار دیده شود.
تأمین منابع قطعاً یکی از چالش‌های اصلی است. بودجه سال ۱۴۰۵ در شرایطی در مجلس تصویب شد که وضعیت اقتصادی کشور با شرایطی که بعد از جنگ ایجاد شد، تفاوت داشت. وقوع جنگ تحمیلی سوم هزینه‌های دولت را افزایش داد و همزمان تحقق برخی درآمدهای پیش‌بینی‌شده، از جمله درآمدهای مالیاتی، با شرایط متفاوتی روبه‌رو شد. به همین دلیل، امروز نمی‌توان صرفاً به ارقام و محاسباتی که پیش از این تحولات در بودجه در نظر گرفته شده است، تکیه کرد. شرایط اقتصادی خانوارها تغییر کرده و به تبع آن سیاست‌های حمایتی نیز نیازمند بازنگری است. اگر دولت و مجلس بخواهند کالابرگ را به عنوان یک سیاست جدی برای حمایت از اقشار کم‌درآمد ادامه دهند، باید منابع لازم برای آن را در بودجه‌های آینده با دقت بیشتری پیش‌بینی کنند. سازمان برنامه و بودجه نیز باید تأمین نیازهای معیشتی و حمایت از خانوارها را متناسب با شرایط جدید در اولویت قرار دهد. مسئله فقط افزایش یک رقم در کارت خانوار نیست؛ مسئله حفظ قدرت خرید مردم است. اگر هزینه‌های زندگی افزایش یافته اما اعتبار کالابرگ بدون تغییر باقی بماند، فاصله میان حمایت دولت و نیاز واقعی خانوار بیشتر خواهد شد؛ بنابراین باید میان منابع بودجه، میزان تورم و هزینه واقعی سبد معیشت خانوار تناسب ایجاد شود. اگر این بازنگری انجام نشود و اعتبار کالابرگ همچنان از رشد هزینه‌های زندگی عقب بماند، ممکن است به تدریج اثرگذاری این طرح کاهش پیدا کند و کالابرگ نیز مانند یارانه نقدی باوجود پرداخت نتواند نقش مورد انتظار را در جبران فشار معیشتی ایفا کند.
