●انهدام پهپاد پیشرفته MQ-1 دشمن توسط سپاه در آسمان تنگه هرمز ●توقیف اموال و انسداد حساب خائنان به وطن ●هشدار وزارت آموزش و پرورش درباره پیامدهای قانونی شدن آموزش خانگی ●ترس برخی کشورهای عضو بریکس در راه اندازی واحد پول جدید از تحریم های آمریکا ●احتمال برگزاری انتخابات شوراها در پایان مهر؛ بیات: اعتمادسازی رکن مهم انتخابات شوراهاست
جریان آنلاین | راهاندازی کریدور ویژه مالی برای کشورهای عضو بریکس در حالی از سوی ایران پیشنهاد و ارائه شده است که این کشورهای مدتهاست بر راهاندازی واحد پول مشترک بهمنظور مقابله با آقایی دلار در جهان و یا تحریمهای احتمالی آمریکا تاکید دارند. موضوعی که البته همچنان در حد یک پیشنهاد و طرح باقیمانده غافل از این که در صورت اجرا چنین اقدامی بیش از پیش به تقویت مبادلات تجاری با ارز کشورهای عضو منتهی و به تدریج دلار از چرخه تجارت این کشورها خارج می شود. ترامپ نیز در آخرین واکنشش به کنارزدن دلار با احتمال طراحی پول واحد مشترک بین کشورها عضو بریکس، تهدید به اِعمال تعرفههای سنگین علیه کشورها عضو این گروه کرده است که بهنظر میرسد باز هم پیشنهاد ایران برای ایجاد کریدور ویژه مالی، در پی تشدید تحریمهای آمریکا علیه ایران با اقبال مطلوبی از سوی کشورهای عضو مواجه نشود. در این باره با کامران ندری، کارشناس و تحلیلگر اقتصادی گفتوگو کرده ایم.
ایده ایجاد سازوکارهای مالی مستقل از نظام مالی تحت سلطه آمریکا موضوع تازهای نیست و کشورهای عضو بریکس نیز مدتهاست بهدنبال راههایی هستند که بتوانند وابستگی خود را به دلار و نظام مالی بینالمللی که تحت نفوذ آمریکا قرار دارد، کاهش دهند؛ بنابراین اصل ایده ایجاد کریدورهای مالی و اقتصادی یا حتی حرکت به سمت سازوکارهای پرداخت مستقل برای کشورهای عضو بریکس قابل توجه است. اما مسئله این است که میان مطرحشدن یک ایده و عملیاتیشدن آن فاصله زیادی وجود دارد. در شرایط فعلی زمینه برای ایجاد یک نظام مالی کاملاً مستقل از دلار هنوز به اندازهای فراهم نشده که بتوان انتظار داشت این طرحها به سرعت اجرایی شوند. بخش قابل توجهی از تجارت بینالمللی همچنان با دلار انجام میشود و حتی کشورهای عضو بریکس نیز در مبادلات خود همچنان به استفاده از ارزهای متداول بینالمللی وابستهاند.
بله. باید میان تمایل سیاسی کشورها برای کاهش وابستگی به دلار و امکان اقتصادی انجام این کار تفاوت قائل شد. بسیاری از کشورهای عضو بریکس از مدتها قبل به دنبال چنین سازوکاری بودهاند اما ایجاد یک نظام مالی جدید نیازمند زیرساختهای گسترده، اعتماد متقابل، هماهنگی سیاستهای پولی و مالی و حجم بالایی از مبادلات میان کشورهای عضو است. حتی موضوع ایجاد یک پول مشترک برای کشورهای بریکس نیز پیشتر مطرح شده بود و کشورهای مختلف نسبت به آن استقبالهایی داشتند اما استقبال سیاسی الزاماً بهمعنای امکان اجرای سریع چنین طرحی نیست. در حال حاضر همچنان دلار نقش بسیار مهمی در تجارت و نظام مالی جهان دارد و کنار گذاشتن آن فرآیندی بسیار پیچیده و زمانبر خواهد بود.
این دقیقاً یکی از مهمترین موانع پیش روی چنین طرحی است. اگر قرار باشد کریدور مالی بریکس بهگونهای طراحی شود که بتواند به ایران برای دورزدن محدودیتهای مالی و بانکی کمک کند، طبیعتاً کشورهای مشارکتکننده باید هزینه و ریسک این همکاری را نیز در نظر بگیرند. اما واقعیت این است که همه کشورهای عضو بریکس الزاماً شرایط یکسانی با ایران ندارند، یعنی برخی از آنها روابط گسترده اقتصادی و تجاری با آمریکا و اروپا دارند و طبیعی است که نخواهند این روابط را صرفاً بهخاطر همکاری با ایران در معرض تحریم یا محدودیت قرار دهند. از این رو اینکه ایران پیشنهادی را در بریکس مطرح کند، به خودی خود به این معنا نیست که سایر کشورها حاضرند هر سطحی از ریسک را برای اجرای آن بپذیرند. برای عملیاتیشدن چنین طرحی منافع اقتصادی کشورهای عضو باید به اندازهای باشد که بتواند ریسکهای ناشی از فشارهای آمریکا را توجیه کند.
قطعاً چنین تهدیدهایی اثرگذار است. وقتی کشوری مانند آمریکا اعلام میکند که در صورت حرکت کشورهای بریکس به سمت کاهش نقش دلار اقدامات تجاری یا تحریمی علیه آنها انجام خواهد داد، کشورها هنگام تصمیمگیری باید هزینه و فایده این مسیر را محاسبه کنند. بههمین دلیل در شرایط کنونی شاید هنوز فضای مناسبی برای شکلگیری سریع یک نظام مالی کاملاً مستقل از دلار وجود نداشته باشد. این به معنای آن نیست که کشورهای بریکس از این هدف منصرف شدهاند؛ بلکه به این معناست که حرکت به سمت آن احتمالاً تدریجی خواهد بود. به عبارتی کشورها ممکن است ابتدا از ارزهای ملی خود در بخشی از مبادلات استفاده کنند، سازوکارهای پرداخت دوجانبه ایجاد کنند یا حجم تجارت با ارزهای غیردلاری را افزایش دهند و در مراحل بعدی به سمت سازوکارهای پیچیدهتر حرکت کنند.
در کوتاهمدت نمیتوان انتظار داشت چنین پیشنهادی بهتنهایی مشکلات اقتصادی و تحریمی ایران را حل کند. پیشنهادهای مربوط به ایجاد کریدور مالی یا سازوکارهای پرداخت جدید زمانی میتوانند مؤثر باشند که پشت آنها حجم قابل توجهی از تجارت، روابط بانکی و اقتصادی و اعتماد میان کشورها وجود داشته باشد. ایران باید کنار حضور در چنین نهادهایی روابط تجاری خود را با کشورهای مختلف توسعه دهد. نمیتوان انتظار داشت صرف عضویت در بریکس یا طرح یک پیشنهاد در اجلاسهای بینالمللی بهطور خودکار محدودیتهای اقتصادی کشور را برطرف کند.
بله. ایران باید تلاش کند روزنههای تجاری بیشتری با کشورهای منطقه و سایر اقتصادهای جهان ایجاد کند. هرچه حجم روابط تجاری ایران با کشورهای مختلف بیشتر باشد، امکان ایجاد سازوکارهای مالی جدید نیز افزایش پیدا میکند. در واقع دیپلماسی اقتصادی باید کنار دیپلماسی سیاسی تقویت شود. اگر روابط سیاسی با کشورها برقرار باشد اما روابط اقتصادی گستردهای شکل نگیرد، نمیتوان انتظار داشت سازوکارهای مالی جدید بتوانند بهسرعت عملیاتی شوند. ایران باید بتواند برای شرکای تجاری خود منافع اقتصادی مشخصی ایجاد کند. در این صورت حتی در شرایط تحریم نیز کشورها انگیزه بیشتری برای ادامه همکاری خواهند داشت.
این مسیر میتواند بخشی از راهحل باشد اما نباید تصور کرد که یک راهکار بهتنهایی میتواند همه مشکلات اقتصادی ایران را حل کند. تحریمها زمانی اثرگذارتر میشوند که اقتصاد کشور ارتباط محدودی با اقتصاد جهانی داشته باشد. بنابراین هر اندازه ایران بتواند ارتباطات تجاری و اقتصادی خود را با کشورهای بیشتری توسعه دهد، آسیبپذیری آن برابر تحریمها کاهش پیدا میکند. در این شرایط استفاده از ظرفیت کشورهای همسایه اهمیت ویژهای دارد. ایران باید تلاش کند روابط تجاری خود را با کشورهای اطراف، اعضای بریکس و حتی کشورهایی که عضو این گروه نیستند، گسترش دهد. مسئله مهم این است که این روابط صرفاً سیاسی نباشد و به قراردادهای واقعی، سرمایهگذاری، تجارت، انتقال فناوری و ایجاد مسیرهای مالی منجر شود. قطعاً اگر فقط مسئله آمریکا بود، شاید مدیریت شرایط سادهتر بود؛ اما زمانی که یک کشور با بخش بزرگی از نظام اقتصادی جهان ارتباط محدودی داشته باشد، مشکلات پیچیدهتر میشود. در این راستا ایران باید تلاش کند روابط اقتصادیاش را متنوع کند و وابستگی به تعداد محدودی از شرکای تجاری را نیز کاهش دهد. ایجاد مسیرهای مختلف برای تجارت و مبادلات مالی میتواند قدرت مانور اقتصادی کشور را افزایش دهد.
