●هدف ایرانخودرو؛ افزایش داخلیسازی [اینووی] به ۶۰ درصد در یک سال ●راه برون رفت از ناترازی انرژی خروج از مصرف سوخت فسیلی است ●پایان زودهنگام یک تفاهمنامه/ هنوز زمانی برای مذاکرات هست ●افتتاح ۱۱ هزار و ۷۳۳ پروژه و گسترش حمایتهای بیمهای/ اجرای طرح های خانواده محور ●سردار شکارچی: تکرار حماقتهای آمریکا ضربات کوبندهتر ایران را به دنبال دارد
جریان آنلاین | امنیت تأمین انرژی در سالهای اخیر به یکی از موضوعات جدی در اقتصاد کشور تبدیل شده و در همین راستا بسیاری از کارشناسان معتقدند که این مسئله صرفاً یک چالش فنی یا صنعتی نیست، بلکه مستقیماً با امنیت ملی و ثبات اقتصادی کشور به خصوص در زمان کنونی که همواره با تهدید دشمن در خصوص حمله به زیرساختها و... روبهرو هستیم، ارتباط دارد. از طرف دیگر قطعی برق در بخشهای صنعتی، نوسان در قیمت انرژی و نبود شفافیت در سیاستهای این حوزه از جمله مسائلی هستند که حتی پیش از جنگ نیز آینده فعالیت بسیاری از صنایع و حتی بازار سرمایه را تحتتأثیر قرار دادهاند. در گفتوگو با حمیدرضا صالحی، نایب رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران ابعاد مختلف این مسئله بررسی شده است.
تأمین پایدار انرژی یکی از مسائلی است که به گفته بسیاری با امنیت ملی کشور گره خورده است. تحلیل شما در این باره چیست؟
تأمین پایدار انرژی یکی از پایههای اصلی توسعه اقتصادی و ثبات اجتماعی در هر کشوری محسوب میشود و ایران نیز از این قاعده استثناء نیست، موضوع انرژی در کشور تنها محدود به تولید برق یا سوخت نیست، بلکه بهطور مستقیم بر فعالیت صنایع، صادرات، اشتغال و حتی ثبات بازارهای مالی اثر میگذارد. بههمین دلیل هرگونه اختلال در این حوزه میتواند پیامدهایی فراتر از یک مشکل فنی داشته باشد و در نهایت به مسئلهای در سطح امنیت ملی تبدیل شود. ریشه بخش مهمی از مشکلات امروز در اقتصاد انرژی کشور به ساختارهای رانتی و سیاستهای غیرشفاف بازمیگردد، در حالیکه عناصر کلیدی این بخش، مانند قیمت سوخت، نرخ خوراک صنایع و هزینه تولید برق از شفافیت و ثبات کافی برخوردار نیستند و در نتیجه این شرایط باعث شده اقتصاد انرژی در ایران تا حد زیادی از پیشبینیپذیری فاصله بگیرد و فعالان اقتصادی نتوانند با اطمینان برای آینده برنامهریزی کنند که در نهایت ارتباط تنگاتنگی با امنیت ملی کشور پیدا می کند، چراکه بسیاری از صنایع بزرگ کشور یا محصولات خود را صادر میکنند یا بخشی از تولیداتشان را در بورس کالا عرضه میکنند. در چنین شرایطی، توقف ناگهانی تولید بهدلیل قطع برق میتواند خسارتهای قابل توجهی به همراه داشته باشد. برای مثال برخی واحدهای صنعتی ممکن است از قبل برای تحویل محصولات خود قرارداد بسته باشند و قطعی برق باعث شود نتوانند به تعهداتشان عمل کنند. قطعاً کاهش عرضه محصولات صنعتی در بازار میتواند موجب تغییر در قیمتها شود. زمانی که تولید کاهش پیدا میکند طبیعی است که عرضه در بورس کالا نیز محدودتر شود و این مسئله به نوسان قیمتها دامن بزند. از این رو قطعی برق تنها یک مشکل عملیاتی برای کارخانهها نیست، بلکه پیامدهای آن در بازارها نیز قابل مشاهده است.
آیا ورود برق به بازار سرمایه میتواند تأثیری در بهبود این شرایط داشته باشد؟
شرکتهای صنعتی بخش قابل توجهی از بازار بورس را تشکیل میدهند و این شرکتها معمولاً براساس برنامه تولید و فروش خود، پیشبینیهایی درباره سود سالانه ارائه میکنند، ولی زمانی که محدودیتهای انرژی بهویژه در فصل گرما باعث کاهش تولید میشود، تحقق این پیشبینیها با تردید مواجه خواهد شد، در نتیجه سرمایهگذاران نیز با نوعی عدم قطعیت روبهرو میشوند. چون فعالان بازار نمیتوانند برآورد دقیقی از عملکرد صنایع داشته باشند، ارزشگذاری سهام نیز پیچیدهتر میشود و به این ترتیب یکی از عوامل مهم در کاهش پیشبینیپذیری اقتصاد ایران، همین بیثباتی در تأمین انرژی است. در حقیقت بورس انرژی میتواند بستری برای شکلگیری بازار رقابتی برق باشد. در چنین بازاری، عرضهکنندگان و مصرفکنندگان بزرگ برق بهطور مستقیم با یکدیگر معامله میکنند و قیمتها بر اساس عرضه و تقاضا تعیین میشود. براساس تجارب سالهای قبل در بسیاری از موارد رقابت در بازار میتواند به تعدیل قیمتها منجر شود. به عبارتی، واقعی شدن قیمتها الزاماً به معنای افزایش دائمی آنها نیست؛ بلکه در یک بازار رقابتی ممکن است قیمتها به سطحی متعادل و منطقی برسند. در نتیجه چنانچه این مدل ابتدا در بخش صنعت اجرا شود، میتوان به تدریج آن را به سایر بخشها نیز گسترش داد و پیشبینی میشود که صنایع حدود یکسوم مصرف برق کشور را به خود اختصاص میدهند و بنابراین اجرای این طرح در این بخش میتواند نقطه شروع مناسبی برای اصلاح ساختار بازار برق باشد.
پیشبینی شما درباره آینده بازار برق در ایران چیست؟
قطعاً چالش کمبود برق در ایران موضوعی کوتاهمدت نیست و نیازمند مجموعهای از اصلاحات ساختاری است. شفافیت در سیاستهای انرژی، ایجاد بازارهای رقابتی و جذب سرمایهگذاری در توسعه نیروگاهها از جمله اقداماتی هستند که میتوانند در بلندمدت به تعادل میان تولید و مصرف برق کمک کنند. قطعاً بخش صنعت آمادگی بیشتری برای ورود به سازوکارهای جدید دارد و بسیاری از فعالان صنعتی ترجیح میدهند به جای مواجهه با قطعیهای مکرر، برق مورد نیاز خود را با قیمت واقعی اما پایدار دریافت کنند. اگر سیاستگذاریها به سمتی حرکت کند که این امکان فراهم شود، میتوان امیدوار بود که در سالهای آینده هم تولید برق افزایش یابد و هم صنایع با ثبات بیشتری فعالیت کنند. بدیهی است، امنیت انرژی نه تنها برای صنایع بلکه برای کل اقتصاد کشور اهمیت حیاتی دارد، در نتیجه هرچه این حوزه از شفافیت و پیشبینیپذیری بیشتری برخوردار باشد، زمینه برای رشد اقتصادی و کاهش ریسکهای بازار نیز فراهمتر خواهد شد.
آیا برنامهریزی برای مدیریت خاموشیها در شرایط کنونی میتواند از خسارتها بکاهد؟
یکی از اقداماتی که تاکنون انجام شده است، اعلام برنامههای از پیش تعیینشده برای مدیریت مصرف برق در صنایع بود. با پیگیری سازمان بورس، وزارت نیرو و وزارت صنعت برنامهای را تدوین کردند که براساس آن صنایع از قبل میدانند در چه روزها و ساعاتی با محدودیت مصرف برق مواجه خواهند شد. خب این اقدام باعث میشود کارخانهها بتوانند فعالیتهای خود را تا حدی تنظیم کنند. به عنوان نمونه برخی واحدها میتوانند زمان تعمیرات دورهای خود را به ساعات یا روزهایی منتقل کنند که برق در اختیارشان نیست. چنین برنامهریزیهایی اگرچه مشکل کمبود برق را حل نمیکند، اما میتواند از خسارتهای سنگین به تجهیزات صنعتی جلوگیری کند؛ خسارتهایی که در مواردی ممکن است به تأسیسات حساس مانند کورهها یا دیگهای مذاب وارد شود. با این وجود حتی با وجود این مدیریت، کاهش تولید در برخی مقاطع سال اجتنابناپذیر است و همین موضوع در نهایت بر هزینه تمامشده محصولات و عملکرد شرکتهای بورسی اثر خواهد گذاشت.
