جریان آنلاین (/) به نقل از فارس؛ افکار عمومی ایران به‌دلیل اظهارات توهین‌آمیز مارکو روبیو درباره ایرانیان و غارتگر خواندن آنان، بیش از هر بخش دیگری از سخنرانی وزیر خارجه آمریکا در آتن، بر این ادبیات ضدایرانی متمرکز شد؛ بااین‌حال، در پس این جنجال رسانه‌ای، مهم‌ترین محور سخنان روبیو کمتر مورد توجه قرار گرفت؛ «نگرانی از افول غرب و احتمال ازدست‌رفتن جایگاه جهانی آن.»
روبیو در واقع سخنرانی‌اش را بر این مبنا بنا کرد که تمدن غرب از ارزش‌ها، اعتمادبه‌نفس و مؤلفه‌های قدرت پیشین خود فاصله گرفته و برای جلوگیری از سقوط، به بازسازی هویت ملی، توان صنعتی و قدرت راهبردی خود نیاز دارد.
بنابراین فارغ از توهین‌های او به ایران، مسئله محوری در سخنرانی آتن، اعتراف یکی از عالی‌ترین مقام‌های دولت آمریکا به بحرانی است که غرب در درون خود با آن مواجه می‌بیند؛ بحرانی که دولت ترامپ مدعی است برای مهار آن به قدرت رسیده است.
اعترافی که زیر سایه تاریخ ماند
روبیو هفتم اکتبر ۲۰۲۶ در آتن، در سخنرانی درباره میراث یونان باستان و آینده تمدن غرب، از قرار گرفتن غرب در یک «نقطه عطف» سخن گفت.
او هشدار داد انتخاب‌های پیش روی غرب تعیین خواهد کرد آیا این مجموعه تمدنی جایگاه خود را در رأس جهان حفظ می‌کند یا به سوی «فرسودگی، بندگی و افول» حرکت خواهد کرد.
اهمیت این سخنان در آن است که نگرانی از افول غرب صرفاً از سوی منتقدان خارجی آمریکا مطرح نمی‌شود؛ یکی از عالی‌ترین مقام‌های دولت این کشور نیز از احتمال ازدست‌رفتن موقعیت جهانی غرب سخن می‌گوید.
نکته مهم‌تر آن است که روبیو برای توضیح این وضعیت، صرفاً به رقبای خارجی اشاره نمی‌کند؛ او بخشی از مسئولیت را متوجه تحولات درونی جوامع غربی می‌داند.
به گفته او غرب به‌تدریج از دستاوردهای خود شرمسار شده، ملی‌گرایی را کنار گذاشته، صنایعش را به خارج منتقل کرده و بخشی از حاکمیت خود را به نهادهای فراملی واگذار کرده است.
ترامپ؛ مخالف چپ یا منجی تمدن غرب؟
این سخنان را باید در چارچوب پروژه سیاسی انتخاباتی دونالد ترامپ بررسی کرد. ترامپ در آمریکا به یک شوک انتخاباتی نیاز دارد تا وضعیت خود را ترمیم کند از این رو شاهد مطرح شدن ایده انتخاباتی وی در سطح جهانی هستیم.
ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۴ خود را در تقابل با جریان چپ، سیاست‌های مهاجرتی دولت دموکرات‌ها و جهانی‌گرایی معرفی می‌کرد.
در برنامه انتخاباتی او، توقف برون‌سپاری صنعتی، تبدیل آمریکا به قدرت برتر تولیدی، کنترل مرزها و تقویت ارتش جایگاه برجسته‌ای داشت.
روبیو اکنون همان تقابل را در سطحی فراتر از رقابت حزبی بازسازی می‌کند. او می‌گوید غرب از ارزش‌هایی فاصله گرفته که زمانی منشأ قدرتش بودند و دولت ترامپ قصد دارد این مسیر را تغییر دهد.
در سخنرانی آتن، بازپس‌گیری زنجیره‌های تأمین، صنعتی‌سازی مجدد اقتصاد، بازسازی توان دفاعی و تسلط بر فناوری‌های آینده را انتخاب آمریکا تحت رهبری ترامپ معرفی کرد.
به این ترتیب، اختلاف سیاسی با جریان چپ به بخشی از یک روایت تمدنی تبدیل می‌شود؛ ترامپ نه فقط سیاستمداری با برنامه‌ای متفاوت، بلکه مدعی احیای غرب معرفی می‌شود.
به‌زعم کاخ سفید این روایت برای اتحاد پایگاه سیاسی او و مشروعیت‌بخشیدن به سیاست‌های دولتش کارکرد دارد؛ هرچند معرفی ترامپ به‌عنوان ناجی غرب، پیشتر با زیاده‌خواهی وی در تصاحب گرینلند و ... با تصویری کاملا معکوس همراه است.
ملی‌گرایی آغشته به نژادپرستی؛ نسخه نجات از بحران
روبیو با بیان اینکه «واژه ملی‌گرایی به واژه‌ای ناپسند در غرب تبدیل شده»، یکی از محورهای اصلی تفکر سیاسی ترامپ را در قالب دفاع از تمدن غرب مطرح می‌کند.
در نگاه او تضعیف غرور ملی، انتقال صنایع به خارج و کاهش قدرت نظامی، خلأیی ایجاد کرده که رقبای آمریکا از آن بهره برده‌اند.
این ادعا بازتاب نوعی نگرانی راهبردی در واشنگتن است؛ قدرت جهانی فقط با برخورداری از ثروت و فناوری حفظ نمی‌شود، بلکه به توان صنعتی، استقلال در تصمیم‌گیری و ظرفیت نظامی نیز وابسته است.
ترامپ سعی کرده نوعی نژاد پرستی را جایگزین ملی گرایی کند که با توجه به تغییرات فاحش جامعه غرب این موضوع خود سرمنشاء بسیاری از تضادها و تنش‌هاست و با این نسخه در درون غرب اختلافات بیشتر خواهد شد.
بااین‌حال، نسبت‌دادن همه مشکلات غرب به چپ‌گرایی یا جهانی‌گرایی، ساده‌سازی مسئله‌ای پیچیده است.
بحران‌های اقتصادی، اختلافات اجتماعی و رقابت قدرت‌های جهانی، علل متعددی دارند و درباره راه‌حل آنها نیز اختلاف‌نظر وجود دارد.
از یونان باستان تا تقابل با ایران
روبیو برای صورت‌بندی این روایت، یونان باستان را سرچشمه ویژگی‌هایی مانند بلندپروازی، اکتشاف، رقابت و شجاعت معرفی می‌کند؛ سپس این ویژگی‌ها را به تاریخ اروپا و آمریکا پیوند می‌زند.
این بخش از سخنرانی را باید در چارچوب تلاش واشنگتن برای تمدنی جلوه‌دادن اختلافات سیاسی و امنیتی با تهران فهمید.
در چنین روایتی، اختلاف بر سر منافع و سیاست خارجی به تقابل میان دو نظام ارزشی تبدیل می‌شود.
ترامپ افول غرب را سرعت می‌بخشد؟
سخنرانی آتن دو پیام هم‌زمان دارد. دولت ترامپ خود را نیروی احیای قدرت غرب معرفی می‌کند و در همان حال، از احتمال ازدست‌رفتن جایگاه جهانی این مجموعه تمدنی هشدار می‌دهد.
تناقض قابل‌توجه همین‌جاست؛ دولتی که وعده بازگرداندن عظمت آمریکا را می‌دهد، برای ضرورت اجرای برنامه خود، تصویری از غرب ارائه می‌کند که بخش مهمی از اعتمادبه‌نفس، قدرت صنعتی و اراده ملی گذشته‌اش را از دست داده است.
روبیو می‌خواهد نشان دهد ترامپ راه خروج از این وضعیت را می‌شناسد، اما نفس هشدار او نشان می‌دهد که افول جایگاه جهانی غرب، حتی در نگاه مدافعان آن، موضوعی بدیهی و تضمین‌شده نیست.
اما موضوع مضحکی که وی با حمله به تاریخ ایران و با اشاره به افول غرب مطرح می‌کند رهبری ترامپ برای برون رفت از این وضعیت گذار است که قطعا با مشکلاتی که حالا ترامپ خود در جهان بوجود آورده و جنگ، تورم، گران شدن حامل های انرژی و ... بخشی از آن است خود وی بیشتر عامل افول غرب خواهد بود و این روند را تسریع می‌کند.
پایگاه خبری جریان/ جریان آنلاین (/)