پل آهنی جلفا؛ شاهکاری مهندسی در دل تاریخ
به گزارش جریان آنلاین (/)؛ در شرق شهر مرزی جلفا در استان آذربایجان شرقی، پلی فلزی و معلق بر روی رودخانه ارس خودنمایی میکند که به «پل آهنی» (در ترکی آذربایجانی: جلفا پلو) شهرت دارد. این پل که مرز ارتباطی ریلی ایران و جمهوری خودمختار نخجوان را فراهم میسازد، در سال ۱۹۱۳ میلادی توسط شرکت راهآهن تبریز-جلفا و به سر مهندسی «ترسکینسکی» ساخته شد و یک سال بعد، یعنی در ۱۹۱۴ میلادی، به بهرهبرداری رسید.
طول این پل در حدود ۱۱۰ متر و عرض آن ۵٫۵ متر است. از ویژگیهای بارز آن میتوان به معلق بودن و دارا بودن خاصیت انقباض و انبساط در فصول سرد و گرم سال اشاره کرد که طراحی آن را به یک شاهکار مهندسی برای آن دوران تبدیل کرده است.
با این حال، آنچه این پل را از یک سازهٔ صرفاً مهندسی فراتر برده و به میراثی ملی و نماد مقاومت تبدیل کرده است، ماجرای تلخ و در عین حال غرورآفرینی است که در شهریور سال ۱۳۲۰ هجری شمسی در همین مکان رخ داد.
۴۸ ساعت مقاومت؛ سه سرباز در برابر یک لشکر
سوم شهریورماه سال ۱۳۲۰، همزمان با آغاز جنگ جهانی دوم و حملهٔ نیروهای متفقین به ایران، لشکر ۴۷ ارتش سرخ شوروی قصد داشت از طریق پل آهنی جلفا وارد خاک ایران شود. در پاسگاه مرزبانی جلفا، سرجوخه "مصیب ملک محمدی" به همراه سربازانش "عبدالله شهریاری" و "سید محمد راثی هاشمی"، خبر هجوم لشکر عظیم دشمن را دریافت میکنند.
سرجوخه ملک محمدی بلافاصله موضوع را به تبریز و سپس به تهران مخابره میکند، اما از پایتخت دستور عقبنشینی و تسلیم بدون هیچ مقاومتی صادر میشود. اما این سه مرزبان غیور، در اقدامی که نشان از غیرت و وطنپرستی بینظیر داشت، دستور تسلیم را نادیده گرفته و تصمیم به ماندن و دفاع از خاک میهن میگیرند.
سرجوخه ملک محمدی خطاب به سربازانش میگوید: «هرکسی میخواهد، برگردد. من اینجا میمانم. میخواهم از کشور مقابل اجنبیها دفاع کنم.»
آنگاه نبردی نابرابر آغاز میشود. هنگامی که نخستین نفربر شوروی قصد عبور از پل را دارد، سرباز شهریاری بهسوی راننده آن شلیک کرده و او را از پای درمیآورد. درگیری سنگینی بین نیروهای کاملاً مسلح ارتش شوروی و این سه مرزبان دلاور درمیگیرد. آنها با اشراف کامل بر موقعیت پل، ۴۸ ساعت تمام در برابر پیشروی لشکر ۴۷ ارتش سرخ ایستادگی میکنند و مانع از عبور دشمن میشوند.
سرانجام، این سه مرزبان شجاع زیر آتش شدید توپخانهٔ لشکر ۴۷ شوروی به شهادت میرسند. پیش از شهادت، سرجوخه ملک محمدی سرباز چهارمی را برای رساندن خبر به تبریز فرستاده بود که از این حماسه جان سالم بهدر برد.
تعظیم فرمانده دشمن در برابر غیرت ایرانی
اما پایان ماجرا، پایانی شگفتانگیز است. "ژنرال نوویکف"، فرمانده لشکر ۴۷ شوروی، وقتی متوجه میشود که به مدت ۴۸ ساعت تنها با سه سرباز ایرانی درگیر بوده است، چنان تحت تأثیر شجاعت و وطنپرستی آنان قرار میگیرد که به نشانه احترام، یکی از درجههای خود را از روی دوشش باز میکند.
او سپس دستور میدهد که پیکر این سه شهید را با احترام کامل و تشریفات نظامی در کنار همان پل آهنی دفن کنند. همچنین بر روی سنگ آرامگاه هر سه نفر این عبارت نقش بسته است: «آرامگاه ژاندارم شهید ...».
این احترام فرماندهٔ دشمن، گویای عظمت کاری است که این سه مرزبان با دستخالی و در برابر یک لشکر مجهز انجام دادند؛ حماسهای که نامشان را برای همیشه در تاریخ ایران جاودانه کرد.
یادمان شهدا؛ تندیس سه سرباز در کنار پل آهنی
سالها بعد، با تأسیس منطقهٔ آزاد تجاری و صنعتی ارس و توجه جدی به میراث فرهنگی و مفاخر ملی، یادمان شهدای شهریور ۱۳۲۰ توسط سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، استانداری آذربایجان شرقی و منطقهٔ آزاد ارس در نقطهٔ صفر مرزی و در کنار پل آهنی احداث گردید.
امروز، آرامگاه این سه شهید و تندیسهای ایشان در کنار پل آهنی جلفا، هر ساله پذیرای هزاران گردشگر، زائر و علاقهمند به تاریخ و فرهنگ این مرزوبوم است. این مکان نهتنها یک جاذبهٔ گردشگری، بلکه زیارتگاهی برای عاشقان وطن و نمادی از ایستادگی در برابر ظلم و تجاوز به شمار میرود.
مزار این سه شهید والامقام؛ سرجوخه مصیب ملک محمدی، سرباز عبدالله شهریاری و سرباز سید محمد راثی هاشمی در کنار پل آهنی، همواره یادآور این حقیقت است که عظمت یک ملت به تعداد سربازانش نیست، به ایمان و غیرت آنان است.
دسترسی
پل آهنی و یادمان سه شهید در یک کیلومتری شرق شهر جلفا، بر روی رودخانه ارس و در مسیر راهآهن تبریز-جلفا قرار دارد. علاقهمندان برای بازدید از این اثر تاریخی و مذهبی میتوانند از طریق جادهٔ تبریز به جلفا، خود را به این منطقهٔ مرزی برسانند و ضمن بازدید از پل آهنی، بر مزار این سه شهید والامقام ادای احترام و به غیرت ایرانی خود افتخار نمایند.
پل آهنی جلفا، امروز دیگر تنها یک پل نیست؛ موزهای از شجاعت، نگارخانهای از ایثار و بنای یادبود عشق به ایران است. این مکان، روایتی زنده از روزهایی است که سه سرباز گمنام، با ایمانی راسخ و عشقی وصفناپذیر به خاک میهن، نام خود را برای همیشه در تاریخ این سرزمین جاودانه ساختند.
پایگاه خبری جریان/ جریان آنلاین (/)