جریان آنلاین (/) | پیشبینیها و هشدارهای اخیر وزارت نیرو از وقوع النینو در کشور از زمستان و پاییزی متفاوت از سالهای گذشته خیر میدهد که البته احتمالاً با وقوع سیلابهایی نیز همراه خواهد بود. کارشناسان معتقدند اقدامات صورت گرفته برای مواجهه با این مسئله مانند لایروبی رودخانهها و... هرچند مثبت ارزیابی میشود اما قطعاً راهکار قطعی برای جلوگیری از خسارات احتمالی این امر نیست و از سوی دیگر همچنین این بارشها نیز به معنای مهار کامل روانآبها و پایان خشکسالی نیز نخواهد بود. در این باره با امیر سرکرده، کارشناس هواشناسی گفتوگو کردهایم که میخوانید:
بر اساس اخبار منتشره ایران از پاییز و زمستان امسال با سوپر ال نینو مواجه خواهد شد. این پدیده چگونه شکل میگیرد و چه تغییری میتواند در وضعیت آبوهوایی کشور ایجاد کند؟
النینو در پی افزایش دمای آب اقیانوس آرام نسبت به شرایط نرمال شکل میگیرد و هرچه این افزایش دما بیشتر باشد، شدت پدیده نیز میتواند افزایش پیدا کند. در مقابل کاهش دمای آب اقیانوس آرام نسبت به شرایط طبیعی به شکلگیری لانینا منجر میشود. بررسی مدلهای بلندمدت و چندماهه نشان میدهد که النینو امسال فعال است و شاخص آن در محدوده حدود ۱.۷۵ تا ۲.۲۵ قرار دارد. فعالبودن این پدیده میتواند بر شرایط بارشی ایران اثر بگذارد و در صورت همراهی سایر الگوهای جوی، احتمال افزایش بارندگی وجود دارد. با این حال نباید تصور کرد که فعالبودن النینو بهتنهایی به معنای وقوع بارشهای گسترده و شدید در تمام کشور است. وضعیت آبوهوایی ایران تحت تأثیر مجموعهای از عوامل قرار دارد و باید شرایط هر یک از این الگوها در کنار یکدیگر بررسی شود. بنابراین میتوان از احتمال تغییر در وضعیت بارشها صحبت کرد اما میزان و پراکندگی آن همچنان به روند تحولات جوی وابسته است.
با توجه به احتمال افزایش بارشها آیا همه استانهای کشور به یک اندازه تحتتأثیر ال نینو و سیلابهای احتمالی قرار میگیرند؟ کدام مناطق باید آمادگی بیشتری داشته باشند؟
تأثیر الگوهای جوی در مناطق مختلف کشور یکسان نیست و نمیتوان انتظار داشت که تمام استانها به یک میزان افزایش بارش را تجربه کنند. بر اساس بررسیهای انجامشده، استانهای غربی، مناطق حاشیه زاگرس و بخشهایی از نیمه شمالی کشور میتوانند بیشتر تحتتأثیر این شرایط قرار بگیرند. استانهای آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی و مناطقی که در امتداد نوار غربی کشور تا استان خوزستان قرار دارند ازجمله محدودههایی هستند که میتوانند از تغییرات بارشی اثر بپذیرند. البته میزان بارندگی در هر منطقه به شرایط جوی همان منطقه وابسته است و نمیتوان شدت بارش یا احتمال وقوع سیلاب را برای تمام استانها به شکل یکسان پیشبینی کرد. از سوی دیگر وقوع سیلاب تنها به میزان بارش بستگی ندارد. مدت زمان بارندگی، شدت آن، وضعیت زمین و نحوه هدایت آب نیز در شکلگیری روانآبها و سیلابها مؤثر است. به همین دلیلآمادگی مناطق مختلف باید متناسب با شرایط جغرافیایی و میزان آسیبپذیری آنها باشد.
اخیراً وزارت نیرو نسبت به آمادگی برای مواجهه با سیلابهای احتمالی هشدار داده است. در شرایطی که احتمال بارشهای شدید مطرح میشود، چه اقداماتی باید برای مهار سیلابها و روانآبها و کاهش خسارت سیل در کشور انجام شود؟
آمادگی دستگاههای مسئول و مدیریت صحیح مسیرهای عبور آب میتواند نقش مهمی در کاهش خسارتهای احتمالی داشته باشد. لایروبی مسیرهای آبی، بررسی نقاط تقاطعی رفع انسداد مسیرها و مدیریت روانآبها از جمله اقداماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. با این حال، نباید تصور کرد که انجام لایروبی یا اقدامات مقطعی بهتنهایی میتواند مشکل سیلاب را برطرف کند. حریم رودخانهها، مسیرهای طبیعی روانآب و نقاط آسیبپذیر باید بهصورت مستمر بررسی شوند. در بسیاری از مناطق، نحوه توسعه شهری و ساختوساز در مسیرهای عبور آب میتواند خطرات ناشی از بارندگی شدید را افزایش دهد. بنابراین، مدیریت سیلاب باید فراتر از اقدامات فوری و مقطعی باشد. همچنین در زمان وقوع بارشهای شدید، سرعت واکنش دستگاههای مسئول و هماهنگی میان نهادهای مختلف اهمیت زیادی دارد. هدف باید این باشد که آب بارندگی تا حد امکان به شکل ایمن هدایت شود و در مناطقی که امکان آن وجود دارد، برای ذخیرهسازی یا تغذیه منابع آب زیرزمینی مورد استفاده قرار گیرد. در کنار پیشگیری از خسارت به مناطق مسکونی و زیرساختها، باید از ظرفیت بارش برای تقویت منابع آبی نیز استفاده کرد.
آیا بارشهای شدید و سیلابهای احتمالی میتوانند به معنای پایان خشکسالی و آغاز دوره ترسالی در ایران باشند؟
افزایش احتمالی بارشها میتواند خبر مثبتی برای کشور باشد اما نمیتوان صرفاً براساس افزایش بارندگی در یک فصل از پایان خشکسالی یا آغاز یک دوره ترسالی قطعی صحبت کرد. برای ارزیابی وضعیت منابع آبی باید میزان بارش، مدتزمان آن، پراکندگی و نحوه توزیع بارندگی در مناطق مختلف مورد بررسی قرار گیرد. ممکن است در یک منطقه بارندگی افزایش پیدا کند اما بارشها در مدت کوتاهی رخ دهند و بخش قابل توجهی از آب به روانآب تبدیل شود و امکان ذخیرهسازی مناسب نداشته باشد. بارندگیهای شدید و کوتاهمدت همچنین میتوانند خطر سیلاب و فرسایش خاک را افزایش دهند. از این رو افزایش بارش لزوماً به معنای جبران کمبودهای آبی سالهای گذشته نیست. برای بهبود وضعیت منابع آب، علاوه بر بارندگی مناسب باید امکان ذخیرهسازی، تغذیه آبخوانها و مدیریت صحیح روانآبها فراهم باشد. در واقع، آنچه اهمیت دارد فقط میزان بارش نیست، بلکه این است که چه مقدار از آب حاصل از بارندگی بتواند به شکل مؤثر در منابع آبی کشور باقی بماند.
آیا میتوان انتظار داشت بارشهای پاییزی امسال در پایتخت زودتر آغاز شود و وضعیت بارندگی تهران نسبت به دو سال گذشته بهبود پیدا کند؟
بر اساس پیشبینیهای فعلی در صورت استمرار شرایط جوی مورد انتظار، احتمال افزایش بارش تهران نسبت به دو سال گذشته وجود دارد. همچنین پیشبینی میشود بارندگیهای پاییزی در تهران و نیمه شمالی کشور زودتر از سال گذشته آغاز شود. سال گذشته بارشهای پاییزی تهران عمدتاً از اواخر آبان شروع شد اما امسال احتمال آغاز زودتر بارندگیها مطرح است. البته پیشبینیهای بلندمدت باید در طول زمان و با دریافت دادههای جدید بهروزرسانی شوند و نمیتوان براساس پیشبینی فعلی، زمان دقیق و میزان قطعی بارشها را تعیین کرد.
اگر بارشهای امسال افزایش پیدا کند، آیا این موضوع میتواند به بهبود ذخایر سدها و تغذیه منابع آب زیرزمینی کمک کند یا احتمال تبدیل شدن بارشها به سیلاب، مانع بهرهبرداری از این ظرفیت خواهد شد؟
افزایش بارندگی میتواند به بهبود ذخایر سدها و تغذیه منابع آب زیرزمینی کمک کند، اما شدت و مدت بارشها در این زمینه اهمیت زیادی دارد. بارندگیهای شدید و کوتاهمدت ممکن است بخش زیادی از آب را به روانآب تبدیل کنند و در کنار افزایش خطر سیلاب، موجب فرسایش خاک شوند. برای استفاده بهتر از بارشها، مدیریت منابع آب و زیرساختهای ذخیرهسازی باید متناسب با شرایط هر منطقه باشد. زمانی که بخشی از آب بارندگی به شکل مناسب ذخیره شود یا به تغذیه آبخوانها کمک کند، اثر آن بر منابع آبی کشور بیشتر خواهد بود؛ بنابراین افزایش بارش زمانی میتواند به کاهش فشار بر منابع آب کمک کند که همزمان برنامهای برای هدایت، ذخیرهسازی و استفاده صحیح از آن وجود داشته باشد.
باتوجهبه احتمال افزایش بارشهای پاییزی چه تفاوتی میان استفاده از فرصت بارندگی و مواجهه با تهدید سیلاب وجود دارد؟ دستگاههای مسئول چگونه باید این دو موضوع را همزمان مدیریت کنند؟
افزایش بارش در بخشهایی از کشور میتواند برای کشاورزی و منابع آبی فرصتهایی ایجاد کند اما در کنار آن احتمال افزایش روانآبها و سیلاب نیز باید مورد توجه قرار گیرد. استانهای غربی، حاشیه زاگرس و نیمه شمالی کشور ازجمله مناطقی هستند که میتوانند بیشتر تحتتأثیر شرایط بارشی قرار بگیرند. با این حال، نباید افزایش بارندگی را به معنای پایان تنش آبی دانست. لازم است میزان و شدت بارشها، نحوه توزیع آنها و ظرفیت مدیریت آب در هر منطقه در کنار یکدیگر بررسی شود. از سوی دیگرآمادگی برای مقابله با سیلاب، بررسی حریم رودخانهها و مدیریت مسیرهای روانآب باید همزمان دنبال شود. کشور باید بتواند از فرصت بارندگی برای تقویت منابع آبی استفاده کند و در عین حال با برنامهریزی مناسب، خطرات ناشی از سیلاب را کاهش دهد.
پایگاه خبری جریان/ جریان آنلاین (/)