جریان آنلاین (/): در روزگاری که معماری در سراسر جهان به عنوان بازتابی از فرهنگ، اقلیم و سبک زندگی جوامع مورد توجه قرار گرفته است، نگاهی به سیمای شهرهای ما بهویژه شهر تاریخی اردبیل پرسشی بنیادین را مطرح میکند: هویت معماری ایرانی در شهرهای امروز کجاست؟ همزمان با روز بزرگداشت شیخ بهایی و روز معمار فرصتی فراهم میشود تا به این مسئله پرداخته و درد دل معماران و خواستههای مردم را شنید.
به گزارش ایسنا؛ تا چند دهه پیش، کوچهپسکوچههای اردبیل با دیوارهای کاهگلی، آجرهای دستساز، پنجرههای ارسی با شیشههای رنگی و حیاطهای مرکزی، روایتی از فرهنگ، اقلیم و سبک زندگی مردمان این منطقه را به نمایش میگذاشتند. اما امروزه، نماهای جدید ساختمانی در بسیاری از نقاط شهر چنان شبیه به هم شدهاند که گویی هویت شهری اردبیل در لابهلای ستونهای گچی سفید و قوسهای بیمحتوا گم شده است.
فاطمه واحدی، یکی از شهروندان ۳۲ ساله اردبیلی، با حسرت از این یکنواختی یاد میکند و میگوید: «یادم میآید خانه پدربزرگم حیاطی بزرگ با درختان سیب داشت و تمام دیوارها با آجر قرمز پوشیده شده بود، اما حالا هر جا نگاه میکنی نماهای سفید و ستونهای تکراری است. انگار همه شهر را با یک قالب ساختهاند.» این یکنواختی، حس تعلق به شهر را کاهش داده و دیگر خانهها آن گرما و صمیمیت گذشته را ندارند. امروزه بسیاری صرفاً به دنبال نماهای لوکس و خارجی هستند، بدون توجه به همخوانی آنها با فرهنگ و اقلیم اردبیل.
علیرضا نوربخش، معمار پیشکسوت اردبیلی، بر اهمیت تطابق معماری با اقلیم تأکید میکند و میگوید: «در اردبیل با زمستانهای طولانی و پر از برف و یخبندان، معماری سنتی ما هوشمندانه طراحی میشد. خانههایی با حیاط مرکزی برای استفاده از نور خورشید در فصول سرد، سقفهای شیبدار برای هدایت برف و باران و استفاده از مصالح بومی مثل آجر و سنگ همگی نشان از درک عمیق سازندگان از محیط داشت.» اما امروز با استفاده از مصالح نامناسب و نماهای غربی، نه تنها از آن هویت فاصله گرفتهایم بلکه هزینههای نگهداری بناها را نیز افزایش دادهایم. نماهای سنگی و شیشهای در هوای سرد اردبیل اتلاف انرژی زیادی دارند و زیباییشان نیز پس از مدتی تحت تأثیر سرما و برف از بین میرود.
مهدی یوسفی، طراح شهری و مدرس دانشگاههای اردبیل، معتقد است این شهر گنجینهای از الگوهای معماری ایرانی را در خود جای داده است؛ از بناهای تاریخی شاخص مانند بقعه شیخ صفیالدین اردبیلی و مسجد جامع گرفته تا خانههای اعیانی دوره قاجار و پهلوی در بافت تاریخی شهر. این بناها الگوهای ارزشمندی برای معماری امروز ما هستند و مفاهیم عمیقی از فرهنگ، هنر و باورهای مردمان این سرزمین را منتقل میکنند. متأسفانه بسیاری از این بناها در معرض تخریب یا تغییر کاربری نامناسب هستند و نماهای جدید شهری نیز هیچ سنخیتی با این میراث غنی ندارند. ما باید به جای تقلید صرف از این الگوها الهام بگیریم و معماری امروزمان را با هویت بومی اردبیل پیوند بزنیم.
حسین یوسفی، یکی از معماران جوان اردبیلی که در زمینه بازسازی بناهای تاریخی فعالیت میکند، بر اهمیت هماهنگی در نماهای شهری تأکید دارد و بیان میکند: «وقتی به نماهای ناهمخوان در یک خیابان نگاه میکنی، چشم و ذهن انسان خسته میشود. زیبایی واقعی در هماهنگی است؛ هماهنگی بین بناهای جدید و قدیم، هماهنگی با طبیعت و اقلیم، و مهمتر از همه هماهنگی با روح مردمی که در این شهر زندگی میکنند.» او اضافه میکند: «ما در اردبیل پتانسیل بالایی برای ایجاد نماهای مدرن با الهام از معماری اصیل خود داریم. کافی است نگاهی به نقوش اسلیمی، کاشیکاریها و فرمهای هندسی موجود در بناهای تاریخی بیندازیم تا ایدههایی خلاقانه برای نماهای امروزی بیابیم.»
کارشناسان بر این باورند که احیای هویت معماری در اردبیل نیازمند یک عزم همگانی است؛ از بازنگری در ضوابط شهرسازی و تشویق معماران به استفاده از الگوهای بومی گرفته تا افزایش آگاهی عمومی نسبت به ارزش میراث معماری ایرانی. پرسش اساسی این است که آیا شهرداری اردبیل و ساکنان آن به دنبال شهری با نماهایی هستند که اصالت و فرهنگشان را فریاد بزنند، یا همچنان شاهد تکرار نماهای بیهویت خواهیم بود؟
پایگاه خبری جریان/ جریان آنلاین (/)