به گزارش جریان آنلاین ؛ (/) حسین افشین معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور امروز پنجشنبه در کارگاه آموزشی «تحول مفاهیم شهری و مسیر حرکت به سوی شهرهای دانش‌بنیان» که در سالن همایش‌های اتاق بازرگانی استان اصفهان برگزار شد، با تشریح تفاوت شهرهای سنتی، دیجیتال، هوشمند، دانشی و شناختی گفت: برخورداری از زیرساخت‌های فناورانه، خدمات آنلاین یا ابزارهای هوش مصنوعی به‌تنهایی برای پیشرفته‌بودن یک شهر کافی نیست؛ آنچه اهمیت دارد، اثر این امکانات بر رفاه، سلامت، امنیت، عدالت و تجربه روزمره شهروندان است.
وی با بیان اینکه تحول شهری را نباید صرفاً به تغییر عنوان شهرها یا دستیابی به مجموعه‌ای از شاخص‌های فناورانه محدود کرد، افزود: هدف اصلی، ترسیم مسیر تحول و سنجش قابلیت‌هایی است که شهرها برای پاسخ‌گویی به نیازهای آینده ایجاد می‌کنند. این مسیر نیز الزاماً خطی نیست و شهرها می‌توانند ترکیبی از ویژگی‌های چند الگوی توسعه را در خود داشته باشند.
گسست میان دانشگاه، صنعت و شرکت‌های دانش‌بنیان؛ مانع تبدیل دانش به ارزش
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به ضرورت بازنگری در الگوی توسعه زیست‌بوم علم و فناوری کشور تصریح کرد: طی سال‌های گذشته، دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان، مراکز نوآوری و پارک‌های فناوری توسعه یافته‌اند، اما وجود ظرفیت‌های متعدد به‌تنهایی به معنای شکل‌گیری قدرت اقتصادی و اجتماعی نیست؛ مسئله اصلی، پیوند مؤثر این اجزا و تکمیل زنجیره تبدیل ایده به محصول و اثرگذاری است.
افشین ادامه داد: دانش و فناوری زمانی می‌توانند به پیشرفت منجر شوند که به نوآوری و سپس قابلیت پایدار تبدیل شوند. تولید یک محصول جدید، به‌خودی‌خود پایان مسیر نیست؛ مجموعه فناور باید بتواند توانمندی خود را تکرار کند، محصولات بعدی را توسعه دهد و ظرفیت خود را به‌طور مستمر ارتقا بخشد.
وی با تأکید بر ضرورت عبور از نگاه محدود به شرکت‌های دانش‌بنیان کوچک گفت: باید زمینه شکل‌گیری و توسعه شرکت‌هایی فراهم شود که بتوانند در مقیاس بزرگ فعالیت کنند و به درآمدهای بالا برسند. هدف، افزایش توان اقتصادی زیست‌بوم دانش‌بنیان و تبدیل ظرفیت‌های علمی به ارزش افزوده است؛ ارزشی که می‌تواند در قالب ثروت اقتصادی، دستاورد فرهنگی، اثر اجتماعی یا افزایش توانمندی کشور ظهور کند.
شهر دیجیتال الزاماً شهر هوشمند نیست
افشین با تفکیک مفهوم شهر دیجیتال از شهر هوشمند خاطرنشان کرد: در شهر دیجیتال، خدمات و اطلاعات به بسترهای آنلاین منتقل می‌شوند، اما اگر فرایندهای اداری پیش از دیجیتالی‌شدن اصلاح نشده باشند، همان ناکارآمدی‌ها ممکن است در قالب سامانه‌ها و مراحل الکترونیکی تکرار شوند.
وی در ادامه افزود: اگر شهروند برای انجام یک خدمت همچنان ناچار باشد چندین مرحله پیچیده را طی کند، میان سامانه‌های مختلف جابه‌جا شود یا اطلاعات مشابهی را چند بار ارائه دهد، صرف آنلاین‌شدن خدمت به معنای افزایش کارآمدی نیست. نخست باید فرایندها بازنگری و موانع غیرضروری حذف شوند و سپس فناوری در خدمت ساده‌سازی و تسهیل خدمات قرار گیرد.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور تأکید کرد: ارزیابی شهر دیجیتال نباید فقط بر تعداد خدمات آنلاین، میزان پوشش اینترنت یا شمار سامانه‌ها متمرکز باشد؛ بلکه باید مشخص شود این امکانات تا چه اندازه دسترسی شهروندان را به خدمات آسان‌تر کرده‌اند.
وی شهر هوشمند را مرحله‌ای فراتر از دیجیتالی‌سازی دانست و اظهار کرد: شهر هوشمند از داده‌ها برای بهینه‌سازی فرایندها، پیش‌بینی مسائل و بهبود عملکرد شهری استفاده می‌کند. در چنین شهری، مدیریت ترافیک، مصرف انرژی و ارائه خدمات بر مبنای تحلیل اطلاعات انجام می‌شود و تصمیم‌گیری‌ها به‌جای واکنش صرف به حوادث، به سمت پیش‌بینی و پیشگیری حرکت می‌کنند.
افشین برای تبیین این تفاوت به مدیریت ترافیک اشاره کرد و گفت: در الگوی سنتی، پس از شکل‌گیری ترافیک برای رفع آن اقدام می‌شود؛ اما در شهر هوشمند، داده‌های ترافیکی برای پیش‌بینی گره‌های احتمالی، تنظیم جریان حرکت و هدایت سفرها به کار گرفته می‌شوند تا از بروز یا تشدید مشکل جلوگیری شود.
شهر شناختی؛ مدیریت شهری که از خطاهای خود یاد می‌گیرد
وی با تأکید بر اینکه استفاده از هوش مصنوعی به‌تنهایی شهر را به شهر شناختی تبدیل نمی‌کند، توضیح داد: شهر شناختی باید بتواند از داده‌ها و بازخوردهای حاصل از عملکرد خود یاد بگیرد، مسائل را پیش‌بینی کند و در صورت شناسایی ناکارآمدی، فرایندها و تصمیم‌هایش را اصلاح کند.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور افزود: در این الگو، اگر شهروند یا سرمایه‌گذار هنگام دریافت مجوز با مانعی تکرارشونده مواجه شود، بازخورد حاصل از این تجربه باید به اصلاح فرایند منجر شود؛ نه اینکه افراد برای حل یک مشکل مشابه، بارها ناچار به مکاتبه و پیگیری باشند.
افشین با اشاره به نقش یادگیری سازمانی در مدیریت شهری تصریح کرد: تفاوت شهر شناختی با الگوهای صرفاً هوشمند در این است که اطلاعات و بازخوردها فقط برای تصمیم‌گیری در یک موقعیت به کار نمی‌روند، بلکه به یادگیری مستمر، اصلاح سیاست‌ها و ارتقای عملکرد نظام مدیریت شهری منجر می‌شوند.
شهر دانش‌بنیان با شمار دانشگاه‌ها و شرکت‌ها سنجیده نمی‌شود
وی با بیان اینکه وجود دانشگاه‌های معتبر، نیروی انسانی متخصص و شرکت‌های دانش‌بنیان برای توسعه شهری ضروری است، اظهار کرد: این ظرفیت‌ها زمانی به شکل‌گیری شهر دانشی کمک می‌کنند که دانش تولیدشده بتواند در اقتصاد، فرهنگ، خدمات و زندگی روزمره مردم اثر بگذارد.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور عنوان کرد: شهر دانش‌بنیان را نمی‌توان صرفاً بر اساس تعداد دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان یا نخبگان ارزیابی کرد. معیار مهم این است که دانش چگونه به ارزش اقتصادی، اثر اجتماعی و قابلیت حل مسائل شهری تبدیل می‌شود.
افشین نقش شهرداری‌ها را در ایجاد بسترهای رشد این زیست‌بوم مهم دانست و افزود: مدیریت شهری باید زمینه استقرار و فعالیت مراکز نوآوری، خانه‌های خلاق و پیوند دانشگاه‌ها با صنعت و جامعه را فراهم کند. نوآوری نباید به محیط‌های بسته دانشگاهی یا مراکز تخصصی محدود بماند، بلکه باید در فضای عمومی شهر و تعاملات روزمره شهروندان نیز حضور داشته باشد.
وی با اشاره به اهمیت شکل‌گیری نواحی نوآوری در بافت شهری تصریح کرد: هنگامی که فعالیت‌های نوآورانه در محیط زندگی و تعاملات اجتماعی مردم حضور پیدا می‌کنند، امکان گسترش فرهنگ خلاقیت و ارتباط میان ایده‌پردازان، کسب‌وکارها و جامعه افزایش می‌یابد.
پایداری، عدالت و رفاه؛ معیارهای جدایی‌ناپذیر شهر پیشرفته
افشین با تأکید بر اینکه توسعه فناورانه بدون توجه به پایداری نمی‌تواند مبنای ارزیابی پیشرفت شهری باشد، اظهار کرد: شهری ممکن است از زیرساخت‌های دیجیتال و فناوری‌های پیشرفته برخوردار باشد، اما اگر نتواند سلامت شهروندان را حفظ کند، دسترسی عادلانه به خدمات را فراهم آورد یا در برابر بحران‌ها تاب‌آوری داشته باشد، نمی‌توان صرفاً بر اساس امکانات فناورانه آن را شهری پیشرفته دانست.
وی افزود: بهره‌وری منابع، کاهش آلودگی، ایمنی، سلامت، دسترسی برابر به امکانات، مشارکت شهروندان و تاب‌آوری در برابر بحران‌ها باید در تمام مراحل تحول شهری مورد توجه قرار گیرند. توسعه شهر زمانی معنا پیدا می‌کند که فناوری و نوآوری به بهبود شرایط زندگی مردم منجر شوند.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به تجربه الگوهای بین‌المللی ارزیابی شهرها گفت: استانداردها و چارچوب‌های ارزیابی شهری، ابعادی مانند کیفیت خدمات، کیفیت زندگی، هوشمندسازی، پایداری و تاب‌آوری را بررسی می‌کنند. در کنار این شاخص‌ها، تجربه و رضایت شهروندان نیز اهمیت دارد؛ زیرا عملکرد مدیریت شهری باید در زندگی واقعی مردم قابل مشاهده باشد.
وی خاطرنشان کرد: تحول شهری نباید به کسب امتیاز یا تحقق صوری شاخص‌ها محدود شود. شاخص‌ها زمانی ارزشمندند که مسیر حرکت را بهبود دهند و مدیران شهری را به سمت حل مسائل واقعی، افزایش رفاه عمومی و ایجاد فرصت‌های برابر هدایت کنند.
مدیریت شهری باید از اداره روزمره به پیش‌بینی آینده برسد
افشین در ادامه، ضرورت تغییر رویکرد مدیریت شهری از واکنش پس از وقوع بحران به پیش‌بینی و پیشگیری را مورد تأکید قرار داد و گفت: در الگوی سنتی، بسیاری از مسائل پس از وقوع حادثه مورد رسیدگی قرار می‌گیرند؛ در حالی که شهر پیشرفته باید بتواند با تحلیل داده‌ها، خطرها و نیازهای احتمالی را پیش از تبدیل‌شدن به بحران شناسایی کند.
وی افزود: مدیریت شهری باید از اطلاعات و بازخوردهای موجود برای افزایش بهره‌وری، ارتقای کیفیت خدمات و کاهش هزینه‌های ناشی از تصمیم‌گیری‌های دیرهنگام استفاده کند. این تغییر رویکرد مستلزم اصلاح فرایندهای اداری، تقویت ارتباط میان بخش‌های مختلف شهر و به‌کارگیری مؤثر دانش و فناوری است.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با اشاره به اهمیت سرمایه انسانی و خلاقیت در آینده شهرها اظهار کرد: توسعه شهری به تربیت نیروی انسانی توانمند، تقویت مهارت‌های دیجیتال، پرورش خلاقیت و ایجاد فرصت برای تبدیل ایده‌ها به محصولات و خدمات کاربردی نیاز دارد. اگر خلاقیت تضعیف شود و فعالیت‌ها صرفاً به بازتولید الگوهای موجود محدود بمانند، امکان خلق راه‌حل‌های تازه نیز کاهش می‌یابد.
افشین در جمع‌بندی مباحث خود، نوآوری و خلاقیت، زیست‌بوم فناوری، اقتصاد دانش‌بنیان، سرمایه انسانی و مهارت‌های دیجیتال را از محورهای ارزیابی ظرفیت شهرها برای حرکت به سوی الگوهای پیشرفته شهری برشمرد و تأکید کرد: مسیر تحول شهرها باید بر اساس قابلیت‌های واقعی، پیوند دانش با زندگی مردم و نتایج ملموس برای شهروندان تعریف شود؛ نه صرفاً بر مبنای عنوان‌ها، تجهیزات و تعداد سامانه‌های فناورانه.
پایگاه خبری جریان/جریان آنلاین (/)