جریان آنلاین (/) | شکلگیری جریان های مختلف پس از ثبات نسبی پس از جنگ با رویکردهای بسیاری روبهروست که در آن میان حتی برخی افراد در راستای حمایت از حاکمیت به برخی از مقامها و مسئولان در حاکمیت میتازند و بسیار علنی آنها را مورد تهدید قرار میدهند و حتی در میانه حضور آگاهانه مردم از این پتانسیل در راستای منافع خود سوءاستفاده میکنند. این در حالی است که مقام معظم رهبری با اتکا به «خرد جمعی» و پرهیز از اختلافافکنی، ضمن پذیرش تفاهمنامه با وجود اختلاف نظر در برخی موارد، همچنان بر انساجام ملی به منظور مقابله با اهداف دشمن در شرایط کنونی تأکید میکند. «جریان آنلاین» به منظور بررسی این موارد و همچنین اینکه چرا ایران در کانون رقابت قدرتهای جهانی قرار گرفته و چه کسانی از تضعیف جمهوریت و نقش مردم در تصمیمگیریها سود میبرند، با محمود خاقانی، مدیرکل اسبق وزارت نفت گفتوگویی کرده است که در زیر میخوانید:
بسیاری بر این باور هستند که آنچه که باعث جنگ بین ایران و آمریکا و اسرائیل شد، فقط مربوط به مسائل هستهای نیست و ابعاد اقتصادی و ژئوپلیتیکی عمیقتری دارد. شما این موضوع را چگونه ارزیابی میکنید؟
به اعتقاد من ایران تنها یک کشور دارای ذخایر عظیم نفت و گاز نیست. ما از نظر عناصر کمیاب زیرزمینی نیز ظرفیتهای بسیار مهمی داریم این موارد که امروز برای صنایع پیشرفته، تولید تراشهها، باتریها و فناوریهای مرتبط با هوش مصنوعی حیاتی هستند. بنابراین، رقابت بر سر ایران فقط یک رقابت سیاسی نیست؛ بلکه رقابتی بر سر انرژی، فناوری آینده و توازن قدرت جهانی است. غرب به خوبی میداند که دسترسی شرق، بهویژه چین، به این منابع میتواند معادلات قدرت را تغییر دهد. از این رو در صدد این بودند که با حمله به ایران به بهانه مسائل حقوق بشر و ... به تمام اهداف خود دراین راستا دست یابند که خوشبختانه شکست خوردند. البته قطعاً مردم به بسیاری از مسائل اعم از اقتصادی و غیراقتصادی در کشور معترض بودند و هستند و این را در دی ماه گذشته نشان دادند، اما همین مردم در زمان حمله دشمن به کشور زمانی که رهبر عزیزمان هم به شهادت رسیده بود با انسجام ملی مانع از تحقق اهداف دشمن در کشور شدند.
به اعتقاد شما آیا ریشه مشکلات کشور و نیت دشمن در سوءاستفاده از این شرایط در بخش اقتصادی و... است که ناشی از اِعمال تحریمهای مستمر حاصل شده است؟
ببینید؛ امروز اعلام شد که بخش بزرگی از ارزهای حاصل از صادرات به کشور بازنگشته است. رقمی که به گفته برخی دستگاههای نظارتی چند برابر منابع بلوکهشده ایران در خارج از کشور برآورد میشود. این موضوع بسیار مهم است. ما سالها تحریم را عامل اصلی مشکلات معرفی کردهایم، اما اگر این منابع به اقتصاد کشور بازمیگشت، قطعاً بخشی از فشارهای ارزی و تورمی کاهش پیدا میکرد. در حقیقت این مسئله حکایت از حضور تراستیهایی دارد که فقط در اندیشه حفظ منافع خود هستند و در این بین تبدیل به صاحبان زر و زوری شده اند که گاهی با پوشیدن لباسهایی حتی ادعای حمایت از حاکمیت و ... را دارند و گاهی حتی آشکارا علیه نظام و برخی از مقام های رسمی کشور سخن میگویند، این در حالی است که مقام معظم رهبری آیت الله سید مجتبی خامنه ای، در راستای حمایت از خرد جمعی اعلام کردند که با وجود اینکه درباره برخی موارد تفاهمنامه موافق نیستند از رای اکثریت حمایت میکنند. در نتیجه میتوان گفت که برخی از افراد که منافعشان در راستای حمایت از منافع اسرائیل و عناصر نفوذی است که به ما در جنگ دوازده روزه و رمضان آسیبهای فراوانی زدندو بسیاری از نخبه های نظامی و علمی را به شهادت رساند، همچنان در حال دمیدن بر صورِ اختلافات داخلی هستند که خوشبختانه با وجود مردم آگاه به سد بسته خوردهاند.
قدرت گیری این به اصطلاح صاحبان زر و زور به قول شما از چه زمانی آغاز شد؟
زمانی که برای دور زدن تحریمها، فروش نفت به واسطهها اشخاص حقیقی و برخی مجموعههای خصوصی و غیررسمی واگذار شد. اصل تصمیم شاید در آن مقطع قابل دفاع بود، اما نبود شفافیت کافی و ضعف نظارت باعث شد در برخی موارد، درآمدهای ارزی به کشور بازنگردد. این مسئله زمینه شکلگیری کانونهای ثروت و نفوذ را فراهم کرد؛ گروههایی که به مرور میتوانند در اقتصاد و حتی تصمیمسازیهای کلان اثرگذار شوند. در حقیقت، نفوذ فقط یک مسئله امنیتی یا جاسوسی نیست. گاهی نفوذ در قالب رانت، انحصار، گردش غیرشفاف منابع مالی و شکلگیری شبکههای ذینفوذ اقتصادی اتفاق میافتد. وقتی پروندههای بزرگ اقتصادی با پرداخت جریمههای محدود بسته میشوند و افکار عمومی از جزئیات آنها بیاطلاع میماند، طبیعی است که اعتماد عمومی آسیب ببیند.
مهمترین مولفه ای که میتواند در برابر این صاحبان زر و زور و تراستیها مقابله کند چیست؟
تجربه نشان داده هر زمان کشور با بحران مواجه شده، این مردم بودهاند که وارد میدان شدهاند. سرمایه اصلی جمهوری اسلامی مردم هستند. اگر امروز ایران توانسته از بحرانهای مختلف عبور کند، بخش مهمی از آن ناشی از حضور مردم در صحنه بوده است. مردم در انتخابات، در دفاع از تمامیت ارضی و در مقاطع حساس نشان دادهاند که نسبت به سرنوشت کشور بیتفاوت نیستند. به نظر من، یکی از مهمترین مؤلفههایی که برخی بازیگران خارجی و جریانهای نفوذی از آن نگران هستند، جمهوریت نظام و نقش مردم در تصمیمگیریهاست. هر زمان مشارکت عمومی افزایش یافته، نظام توانسته مشروعیت و قدرت بیشتری در مواجهه با چالشها کسب کند. به همین دلیل، تضعیف اعتماد عمومی و کاهش سرمایه اجتماعی میتواند یکی از اهداف جریانهای نفوذ باشد.
در کدام حوزه در عرصه بینالمللی، قدرتهای خارجی میتوانند در اندیشه نفوذ بیشتری به کشور باشند؟
قطعاً انرژی. چون انرژی هنوز موتور محرک اقتصاد جهانی است. هرگونه اختلال در صادرات نفت منطقه، بسته شدن مسیرهای راهبردی یا کاهش ذخایر راهبردی میتواند اقتصادهای بزرگ را دچار بحران کند. ما دیدیم که حتی ترامپ نیز نسبت به پیامدهای ادامه تنشها بر بازار جهانی انرژی هشدار داده بودند. این نشان میدهد که مسئله انرژی همچنان یکی از مهمترین متغیرهای سیاست بینالملل است. بسیاری از همین تراستی ها هم با اتکاء به همین منابع انرژی و البته معادن کشور در صدد نفوذ به کشور هستند. حتی آمریکا هم در سخنان خود گفته بود که در صدد است تا با تعامل با همین عناصر نفوذی و تسلط بر منابع و انرژی ایران کارِ ایران را یکسره کند که البته با انسجام ملی نتوانست.
اگر بخواهید مهمترین راهکار عبور از شرایط فعلی را در یک جمله بیان کنید، چه میگویید؟
شفافیت، بازگرداندن منابع ملی به چرخه اقتصاد، مقابله جدی با شبکههای فساد و نفوذ، و مهمتر از همه، اعتماد به مردم و تقویت سرمایه اجتماعی؛ این چهار مؤلفه میتواند کشور را از بسیاری از چالشهای فعلی عبور دهد. در حقیقت الان میبینیم که بسیاری درصدد این هستند که نقش مردم را کمرنگ کنند و همه موفقیتها را به خود نسبت دهند. تصمیم گیریهای خود را در کسب پیروزیها پررنگ کنند در حالی که حضور مردم در برابر عناصر نفوذی و موساد توانست مدیریت بحران را به شکل کنونی هدایت کند.
پایگاه خبری جریان/ جریان آنلاین (/)