جریان آنلاین (/) ؛ شکلگیری اعتراضات در جامعه دانشجویی در دانشگاهها رویکردی است که نشان از رصدنشدن مطالبات و عدم ارائه پاسخ مناسب به آنها دارد. فرآیندی که به گفته کارشناسان باوجود جامعه آگاه و نخبه علمی - اجتماعی دانشجویی ایران که اهل منطق و گفتمان هستند، فرآیندی امکانپذیر است. به گفته این افراد در این مسیر باید از اظهارنظرهای غیرمسئولانه و غیرکارشناسانه برخی از افراد یا مسئولان در این راستا پرهیز کرد تا بتوان در فضایی شنیدهشدن و مشارکت در ارائه راهکارها و عملیاتیکردن آنها به حفظ منافع کشور با بهره از ظرفیتهای داخلی اندیشید و گام برداشت .
مجید ابهری، آسیبشناس اجتماعی در گفتوگو با «جریان آنلاین» گفت: جامعه طی روزهای اخیر با مجموعهای از چالشها روبهرو شده که بازتاب آن در نارضایتی بخشهایی از جامعه علمی، نخبگان و اقشار مختلف اجتماعی بهروشنی قابلمشاهده است. این وضعیت بهتدریج آثار خود را در حوزههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نشان داده و دامنه آن محدود به یک بخش خاص نمانده است. واکنشهای شکلگرفته در فضای دانشگاهی و میان نخبگان نیز بیانگر عمق این مشکلات و احساس بیپاسخ ماندن مطالبات انباشتهشده است.
وی در ادامه افزود: بخش مهمی از این چالشها را میتوان ناشی از فقدان ریشهیابی دقیق و همهجانبه دانست. در حقیقت بدون پاسخ و بررسی اصولی ماندن مسائلی و بدون قرارگرفتن در مسیر حل، مطالبات بر سر جای خود باقی میمانند و هنگامی که این مطالبات نادیده گرفته میشوند و امکان طرح و بررسی جدی پیدا نمیکنند، بهمرورزمان به مجموعهای از گرههای باز نشده تبدیل میشوند که هرکدام میتواند زمینهساز بحرانهای جدید باشد و در این میان، در وضعیتی که مشکلات بهصورت ساختاری و زیربنایی مورد بحث و واکاوی قرار نگیرند، قطعاً باگذشت زمان پیچیدهتر شده و آثار آن در لایههای مختلف جامعه انباشته میشود و در نهایت این انباشت، نهتنها حل مسائل را دشوارتر میکند، بلکه باعث شکلگیری نارضایتیهای گستردهتر و عمیقتر نیز میشود.
این تحلیلگر مسائل سیاسی-اجتماعی ادامه داد: طبق آنچه که تاکنون در ظاهر دیده میشود، رویکرد غالب مسئولان بیش از آنکه معطوف به ریشهیابی و حل بنیادی مشکلات باشد، بر مدیریت ظاهری و مقطعی وضعیت تمرکز دارد. تلاشها عمدتاً در جهت آراستن ظواهر و کنترل شرایط تا رسیدن بهنوعی آرامش نسبی صورت میگیرد و در ادامه، بهمحض فروکشکردن واکنشها و بازگشت نسبی آرامش به جامعه، پیگیری جدی برای بررسی علل اصلی و اصلاح ساختاری مسائل در اولویت قرار نمیگیرد. قطعاً این رویکرد موجب شده است که بسیاری از مشکلات، بدون آنکه به طور اساسی حل شوند، موقتاً کنار گذاشته شوند و زمینه برای تکرار آنها در آینده فراهم بماند. تا زمانی که مسائل بهصورت ریشهای موردتوجه قرار نگیرند و مطالبات اقشار مختلف پاسخ روشنی دریافت نکنند، این چرخه همچنان ادامه خواهد داشت و مشکلات حلنشده به شکل انباشتهشده و پیچیدهتر خود را دوباره نشان خواهند داد.
وی اضافه کرد: این در حالی است که بر اساس آنچه تاکنون مشاهده شده، جوانان ایران در زمره منطقیترین جوانان در سطح جهان قرار دارند. این مسئله بهخصوص در میان دانشجویان، چنانچه گفتوگویی واقعی و شنیدن متقابل شکل بگیرد، میتوان پاسخها و واکنشهای منطقی و تعاملات سازندهای دریافت کرد. بااینوجود، در عمل نهتنها گفتوگوی منطقی با این قشر صورت نگرفته، بلکه حتی فرصت گفتوگو نیز از آنان دریغ شده و برخوردهای فیزیکی و غیرتعامل محور نهتنها به نتیجه مطلوب برای ایجاد ارتباط مؤثر میان حاکمیت و جوانان منجر نمیشود، بلکه در مواردی باعث خدشهدار شدن غرور و کرامت آنان شده است و برایناساس، در چنین شرایطی، بذر اختلافات از همین نقطه کاشته میشود؛ اختلافاتی که نمود عینی آن را میتوان در دانشگاهها، سطح خیابانها و حتی در کوچهپسکوچههای شهر مشاهده کرد.
ابهری در ادامه اظهارنظرهای غیرکارشناسی برخی از افراد مسئول یا غیرمسئول را دلیل تشدید ناآرامیها و اعتراضات دانست و تصریح کرد: از جمله خلاء مهمی که میتوان آن را در بستر شکلگیری و تشدید اعتراضات مردمی مشاهده کرد، اظهارات برخی از مسئولان در سطوح مختلف است که در مواردی نهتنها به کاهش تنشها کمک نکرده، بلکه ناخواسته به دامنزدن به التهاب و پیچیدهتر شدن چالشها منجر شده است.
وی ادامه داد: چنین مواضعی میتواند به افزایش نارضایتیها و تعمیق شکافهای موجود بینجامد. ازاینرو به نظر میرسد یکی از مؤثرترین اقداماتی که میتواند در این مسیر انجام شود، شناسایی و راهاندازی جدی یک اتاق فکر از سوی مسئولان باشد؛ اتاق فکری که بتواند مسائل و مشکلات را در حوزههای مختلف، حتی پس از ایجاد آرامش نسبی در جامعه، موردبررسی قرار دهد و با واکاوی دقیق این پرسش که چرا شرایط به این نقطه رسیده است، زمینه ارائه راهکارهای مناسب برای حل ریشهای و زیرساختی مشکلات را فراهم کند.
کارشناس مسائل اجتماعی تأکید کرد: تشکیل یک اتاق فکر و بررسی مرحلهای و دقیق مشکلات میتواند زمینه بروز و تشدید چالشهای احتمالی در آینده را کاهش داده یا حتی به طور کامل از بین ببرد. از سوی دیگر، بیتوجهی به این مسائل و عدم رسیدگی بهموقع به آنها، میتواند مشکلات موجود را به زنجیرهای از معضلات انباشته و بههمپیوسته تبدیل کند؛ مسائلی که باگذشت زمان، حلوفصل آنها بهمراتب دشوارتر و پیچیدهتر خواهد شد، درحالیکه، جوانان، چه در قالب گروههای دانشجویی و چه در میان سایر اقشار جوان جامعه، بارها نشان دادهاند که خواستار حل مسائل به شیوهای منطقی و مبتنی بر گفتوگو هستند.
ابهری اظهار کرد: تجربههای مختلف اجتماعی و دانشگاهی ثابت کرده است که این نسل نهتنها ظرفیت شنیدن دیدگاههای متفاوت را دارد، بلکه از توانایی لازم برای مشارکت در گفتمانهای عقلانی و ارائه راهحلهای عملی برخوردار است. جوانان ایرانی در عمل نشان دادهاند که مطالبهگر صرف نیستند، بلکه خواهان ایفای نقش مؤثر در حل مشکلات و عبور جامعه از بحرانها هستند. اما اظهارنظرهای غیرکارشناسی و مسئولانه برخی از افراد و مسئولان که در برخی موارد فاقد پشتوانه کارشناسی و نگاه دقیق به پیامدهای اجتماعی است، نهتنها به کاهش تنشها کمکی نمیکند، بلکه در عمل به تشدید نارضایتیها و افزایش احساس بیتوجهی در میان جوانان و دانشجویان منجر میشود.
وی با تأکید بر ضرورت متمرکز بودن در واکنش نشاندادن ارائه راهکارها برای اعتراضات گفت: رهبری در حوزههای مختلف، حضوری مقتدرانه، عالمانه و راهبردی داشتهاند و در مقاطع گوناگون با طرح دیدگاهها و بیانات راهگشا مسیرهای روشنی برای مواجهه با چالشهای کشور ارائه کردهاند. این مواضع، به دلیل اتکا بر نگاه کلان، شناخت دقیق مسائل و پرهیز از شتابزدگی، توانسته است در بسیاری از موارد نقش تعیینکنندهای در جهتدهی صحیح به تصمیمگیریها ایفا کند، در این راستا، به نظر میرسد تمرکز بر راهکارها و چارچوبهایی که در بیانات و رهنمودهای مقام معظم رهبری در حوزهها و زمانهای مختلف مطرح شده، میتواند مبنای مناسبی برای ساماندهی گفتوگوها و تصمیمسازیها باشد.
کارشناس سیاسیاجتماعی تصریح کرد: قطعاً چنانچه این دیدگاهها با بررسی کارشناسی، چکشکاری چالشها و جمعبندی نظرات تخصصی در حوزههای مختلف همراه شود، امکان دستیابی به راهحلهای نهایی و قابلاجرا فراهم خواهد شد. چنین رویکردی میتواند از پراکندگی، چندصداییهای غیرضروری و تأثیرگذاری اظهارنظرهای غیرکارشناسی جلوگیری کرده و زمینه رسیدن به نتیجهای منسجم و مؤثر در پاسخ به مطالبات جوانان را فراهم کند.
پایگاه خبری جریان/جریان آنلاین (/)