جریان آنلاین (/)| خشکی زاینده‌رود و تبعات آن وضعیت بحرانی و خطرناکی را برای اصفهان رقم زده است، موضوعی که متأسفانه مورد توجه دولت نیست و همچنان خشکی زاینده‌رود و بحران‌های ناشی از آن نظیر فرونشست و گردوغبار سمی برخاسته از تالاب خشکیده گاوخونی به دید مسؤولان یک موضوع ساده درون استان اصفهان و فاقد وجاهت ملی است! اما حقیقت این است که پیش از هرچیز هیولای فرونشست در حال بلعیدن اصفهان و آثار تاریخی و زیرساخت‌های این شهر است و گردوغبارهای سمی تالاب گاوخونی نه تنها تهدیدی برای استان اصفهان بلکه به یک بحران برای استان‌های همجوار نیز محسوب می‌شود.
در این راستا با منصور شیشه‌فروش مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان به گفت‌وگو پرداخته‌ایم که در ادامه مشروح آن آمده است:
آخرین وضعیت فرونشست در اصفهان چگونه است؟
به علت کاهش سطح آب‌های زیرزمینی، کاهش نزولات جوی، کاهش تغذیه آبخوان از آب‌های سطحی و عدم جریان دائمی رودخانه زاینده‌رود و عدم تخصیص حقابه‌های قانونی کشاورزی، محیط زیست و تالاب گاوخونی ما هرسال شاهد گسترش پدیده فرونشست در اصفهان هستیم و علت تامه این موضوع خشکسالی است که باعث افزایش برداشت از سفره‌های زیرزمینی می‌شود و این موضوع به فرونشست زمین دامن می‌زند و برای رفع این مشکل باید تغذیه سفره‌های زیرزمینی انجام بشود و آبی که از سفره‌ها برداشته شده جبران بشود و این موضوع هم راهی جز طرح‌های تأمین آب زاینده‌رود ندارد. وزارت نیرو هم در خصوص احیای زاینده‌رود و تأمین حقابه‌های قانونی زاینده‌رود و احیای زاینده‌رود و تالاب گاوخونی اقدام کند.
جریان دائمی در رودخانه تنها راهکاری است که در شرایط خاص باعث کاهش اثرات فرونشست زمین خواهد شد. ما هم اکنون در استان اصفهان 35 دشت داریم که به صورت ویژه آب منطقه‌ای محور پایش این دشت‌ها از نظر افت آب‌های زیرزمینی است که از این بین 29 دشت مطالعه شده که گزارش‌ها حاکی از کاهش آب‌های زیرزمینی این دشت‌ها است که نشان دهنده افت سطح آب‌های زیرزمینی است، افت سطح آب‌های زیرزمینی در دشت اصفهان و برخوار حدود یک متر در سال گزارش شده و در دیگر آبخوان‌ها نیز این موضوع مشهود بوده است.
مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی براساس وظایفی که داشته در استان اصفهان حاضر شده و گزارش مطالعاتی تحت عنوان «راهکارهای اجرایی کاهش خطرات فرونشست زمین در محدوده‌های سکونتگاهی اصفهان» تهیه کرده‌اند که دکتر بیت اللهی تهیه کننده آن بوده و این طرح در جلسات تخصصی بررسی شد و یک طرحی در این زمینه تصویب شد و قرار بر این شد که شهرداری اصفهان هم روی این موضوع مطالعه کند و شهرداری نیز با مطالعاتی که انجام داد و خروجی آن ارائه شد، اقداماتی را در دستور کار قرار داد تا برای کاهش آسیب‌ها اجرایی بشود.
برای مقابله با فرونشست و تبعات آن نیاز به اقدامات مطالعاتی نیز هست، در این زمینه چه کارهای انجام شده است؟
درخواستی که ما داریم این است که برای شکل‌گیری این برنامه‌ها مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی مطالعات مرتبط با آیین‌نامه ساخت و ساز بر پهنه‌های متأثر از فرونشست زمین را با همکاری سازمان نظام مهندسی تدوین کند. در گذشته آیین‌نامه ساخت و ساز در خصوص مناطق دارای گسل زلزله‌خیز داشته‌ایم اما در کشور هنوز آیین‌نامه‌ای که زیرسازی ساختمان‌های آسیب دیده از فرونشست و آیین نامه ساخت و ساز در پهنه‌های متأثر از فرونشست را تدوین کند و اولین نیاز این است که مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی کشور این آیین‌نامه را تدوین کند.
دومین موضوع این است که سازمان زمین شناسی کشور و سازمان نقشه‌برداری کشور مطالعات خود را تکمیل کنند و با استفاده از تکنیک‌های زمین‌شناسی و تصاویر ماهواره‌ای مجددا نرخ فرونشست زمین را در شهر اصفهان بروزرسانی کنند تا جدیدترین آمار را در اختیار داشته باشیم و نیازمند انجام مطالعات و پهنه سنجی در این زمینه هستیم تا نرخ فرونشست در دشت‌های مختلف استان اصفهان مشخص بشود.
شرکت آب منطقه‌ای هم موظف شده که سطح ایستایی و ضخامت آبخوان را و میزان تغییرات و افت آب‌های زیرزمینی در دشت‌های ممنوعه و بحرانی بررسی کند و روند فرونشست زمین را بررسی و پیگیری کند که البته این موضوع نیز نیازمند تأمین اعتبار از سوی وزارت نیرو است و این موضوع اهمیت زیادی دارد که باید دنبال و اجرایی بشود.
برای مقابله با فرونشست و کاهش روند این بحران در استان اصفهان چه باید کرد؟
شاه کلید رفع مشکل فرونشست زمین و کاهش این مشکل این است که جریان دائمی زاینده‌رود تا تالاب گاوخونی اجرایی بشود و حقابه‌های قانونی کشاورزی و محیط زیست رودخانه زاینده‌رود و تالاب گاوخونی داده بشود و این موضوعی است که وزارت نیرو باید آن را دنبال کند؛ همچنین احیای آبخوان، کاهش فرونشست زمین و جلوگیری از بارگذاری‌های غیرقانونی و خارج از مصوبات شورای آب نیز موضوع دیگری است که باید وزارت نیرو آن را پیگیری کند.
اعمال مدیریت یکپارچه زاینده‌رود از سراب تا پایاب نیز از دیگر موضوعاتی است که وزارت نیرو در خصوص آن باید اقدام کند و از برداشت‌های بی رویه در مناطق مختلف جلوگیری بشود. وزارت نیرو و آب منطقه‌ای استان اصفهان اجرای طرح‌های تعادل بخشی را باید عملیاتی کنند که نیاز دارد چاه‌های غیرمجاز شناسایی، مسدود و کنتور بر آنها نصب بشود.
چه اقداماتی درون استان اصفهان برای بحران کم آبی شده است؟
در استان اصفهان طرح‌های تعادل بخشی منابع آبی در حال انجام است که یکی از این طرح‌ها شناسایی چاه‌های غیرمجاز بوده که تا کنون 12 هزار و 32 حلقه چاه غیرمجاز در حوضه زاینده‌رود و مناطق دیگر شناسایی شده و آنها مسدود شده است و امسال هم 20 حلقه چاه غیرمجاز شناسایی و مسدود شده است. نکته دیگر در راستای طرح‌های تعادل بخشی نصب کنتورهای اندازه‌گیری هوشمند چاه‌ها است که مشخص می کند چه میزان باید برداشت انجام بشود و نظارت بر برداشت از آب‌های زیرزمینی را رقم می‌زند. از سال 95 تاکنون حدود 14 هزار کنتور هوشمند روی چاه‌های استان اصفهان نصب شده و امسال 170 کنتور هوشمند نصب شده است.
اجرای طرح‌های مصرف بهینه آب در بخش کشاورزی در سطح استان اصفهان در حال انجام است، اجرای الگوی کشت با تأکید بر کاشت گیاهان کم آب بر، کشت نشائی گیاهان زراعی، توسعه کشت‌های دارویی، استفاده از درختان میوه مقاوم به خشکی از جمله کارهایی بوده است که جهاد کشاورزی در استان با همکاری کشاورزان انجام داده همچنین آبیاری تحت فشار کشاورزی که کاهش مصرف آب را به دنبال داشته در سنوات قبل به میزان 140 هزار هکتار انجام شده، 40 هزار هکتار آبیاری دیم و 2 هزار هکتار آبیاری با کانال‌های هوشمند انجام شده است که اینها همه در کاهش مصرف آب مؤثر بوده است.
3200 هکتار کشاورزی انتقال کشت از فضای باز به فضای بسته و گلخانه‌ای انجام شده که از جمله اقدامات مهم و مؤثر است که با همکاری کشاورزان این اقدام عملی شده و همه در راستای مصرف بهینه آب است، در بحث فضای سبز هم اقداماتی از سوی شهرداری‌ها انجام شده که می‌توانیم بگوییم 60 درصد از مصرف آب در بخش فضای سبز در استان اصفهان مجهز به سیستم‌های قطره‌ای، زیرسطحی و بابلر شده خصوصا در سطح شهر اصفهان، شهر اصفهان داشبورد فضای سبزی به صورت کنترل از راه دور و هوشمند انجام داده است.
در شهرهای مختلف استان اصفهان از جمله شهر اصفهان گونه‌های مقاوم در برابر خشکی پرورش داده شده، پرورش چمن مقاوم، مقابله با آفات گیاهی و آبیاری هوشمند از جمله اقداماتی است که انجام شده تا شاهد کاهش مصرف آب در سطح استان اصفهان باشیم.
اصفهانی‌ها کمترین سرانه مصرف آب شرب کشور را دارند
در زمینه آب شرب هم سرانه مصرف مردم اصفهان پایین‌تر از کشور است و شاهد صرفه‌جویی بسیار خوب مردم استان اصفهان در این زمینه هستیم ضمن اینکه لوازم کاهنده مصرف مورد استفاده در منازل قرار گرفته و به ادارات نیز استفاده از این لوازم ابلاغ شده است، بازسازی شبکه‌های فرسوده با همکاری شهرداری‌ها توسط شرکت آب و فاضلاب درحال انجام است.
در هفته‌های گذشته شاهد فروریزش یا فرونشست‌های در سطح شهر اصفهان بودیم، علت این موضوع چیست؟
بعضی مواقع نیز شاهد فرونشست در بخش‌هایی هستیم که ریشه و علت آن شکستگی شبکه آب و فاضلاب است، چون این شبکه قدمت دارد و 300 کیلومتر از شبکه آب و فاضلاب شهر اصفهان قدمت 50 ساله دارد. اما فرونشست زمین هم می‌تواند عاملی باشد برای افزایش حوادث شکستگی شبکه آب و فاضلاب چرا که خاک‌های زیر شبکه خالی شده و باعث شکست شبکه می‌شود و حوادثی که ایام اخیر در اصفهان شاهد بودیم علت آن خالی شدن زیر لوله‌های آب و فاضلاب و شکسته شدن آنها بوده که فرونشست هم می‌تواند بر این موضوع اثرگذار باشد، 200 کیلومتر از شبکه فرسوده آب و فاضلاب در سال‌های اخیر بازسازی شده و 60 کیلومتر آن در اولویت است که باید بازسازی بشود که نیازمند 5 هزار میلیارد تومان اعتبار است که از وزارت نیرو و شرکت مهندسی آب و فاضلاب خواسته‌ایم که این اعتبار را در اختیار شرکت آب و فاضلاب اصفهان قرار بدهند تا بتوانند در مناطقی که اولویت دارد نسبت به نوسازی شبکه اقدام کنند تا از حوادثی که شاهد هستیم پیشگیری کند.
اما شرکت آب و فاضلاب به دستگاه‌های بیومتری و اسکنر مجهز شده که این دستگاه‌ها قابلیت این را دارند که در سطح شبکه را بررسی کنند تا اگر زیر آسفالت خالی شده باشد قبل از اینکه این آسفالت فروریزش کند از حوادث جلوگیری کنند و شبکه‌ها به صورت مداوم در حال بررسی است. در نهایت اینکه شاه کلید حل همه این مشکلات جریان دائمی زاینده‌رود است.
جریان دائمی زاینده‌رود کمک می‌کند به کاهش تشدید فرونشست و پیشگیری از اینکه ابنیه تاریخی هم براثر فرونشست دچار مشکل بشوند و همچنین مانع انتشار گردوغبار می‌شود، ابنیه تاریخی و پل‌های اصفهان مورد مطالعه قرار گرفته‌اند و وزیر میراث فرهنگی هم به اصفهان سفر کرده و در جریان این موضوعات قرار گرفته و انتظار داریم وزیر میراث فرهنگی با همکاری سازمان زمین‌شناسی و مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی کشور به صورت ویژه نسبت به نصب سیستم‌های برخط جی‌پی‌اس روی ابنیه تاریخی مشخص شده اقدام کنند که مرتب رفتار ساختمان از نظر فرونشست و تاب آوری آنها در برابر مخاطرات اقدام بشود که این موضوع کارویژه میراث فرهنگی است.
پایگاه خبری جریان/جریان آنلاین (/)