جریان آنلاین (/) | در حالیکه همچنان در شرایط نه جنگ و نه صلح بهسر میبریم، مسئولان در بخشهای مختلف درصدد بازسازی واحدهای آسیبدیده از جنگ هستند و در این میان تأسیسات انرژی کشور بهخصوص در منطقه پارس جنوبی از اهمیت بسزایی در تأمین امنیت انرژی بهخصوص گاز، برق برخوردارند. این مهم بهویژه همزمان باتوجه به روزهای پایانی تابستان و نزدیکشدن به فصول سرد سال و اهمیت تأمین گاز خانگی و صنایع مهمتر از هر زمان دیگر است. باتوجه به خروج بسیاری از واحدهای تولیدکننده گاز کشور از مدار تولید و محاصره دریایی و عدم امکان مبادلات انرژی و... بهنظر میرسد بحران کمبود گاز که هرساله مسئولان آن را دغدغه اصلی کشور میدانستند، امسال شرایط دشوارتری را برای کشور رقم بزند. دراین باره با حسن مرادی، نماینده ادوار مجلس گفتوگو کردهایم که در ادامه آمده، میخوانید:
حملات به زیرساختهای انرژی بهخصوص گاز باعث خروج بسیاری از واحدهای تولید گاز از مدار تولید شده است. بهنظر شما آیا تابآوری شبکه در زمستان و سردی هوا پاسخگوی نیاز خانگی و صنعتی کشور خواهد بود؟
واقعیت این است که از یکسو زیرساختهای انرژی کشور هدف حمله قرار گرفت و بخشی از ظرفیت تولید بهویژه در پارس جنوبی و منابع تولید گاز، دچار آسیب شد. این خسارتها در کوتاهمدت بیتردید بر تولید و عرضه اثر منفی گذاشت و کشور را با دشواریهایی مواجه کرد اما از سوی دیگر همزمانی این اتفاقات با فصل گرم سال باعث شد فشار مصرف خانگی بهطور طبیعی کاهش یابد چون مصرف عمده گاز در بخش خانگی در تابستان محدود به آب گرمکن و موارد مشابه میشود. همین موضوع کمک کرد تا اثر کمبود گاز به شکل آشکار در زندگی روزمره دیده نشود، بنابراین نباید تابآوری شبکه را فقط حاصل مدیریت دانست و خب شرایط فصلی هم نقش مهمی در کنترل بحران داشت اما مهم این است که بلافاصله بعد از حملات مسئولان درصدد بازسازی واحدهای آسیبدیده برآمدهاند و برخی از واحدها به مدار بازگشتهاند.
منتقدان میگویند اگر امروز مدیریت بحران وجود دارد، چرا در سالهای گذشته و حتی بدون حمله خارجی چنین کارآمدی در شبکه انرژی دیده نمیشد؟ آیا این به معنای آن نیست که مشکل اصلی ضعف مزمن در برنامهریزی بوده است؟
نمیتوان منکر شد که در سالهای گذشته هم کشور با چالشهای جدی در حوزه انرژی روبهرو بوده است اما باید توجه داشت که شبکه گاز و برق کشور یک ساختار ایستا و ثابت نیست بلکه دائماً در حال توسعه است. بهعنوان نمونه فاز یازده پارس جنوبی در دورههای مختلف وارد مدار شدهاند و همین موضوع به افزایش توان تولید کمک کرده است. از سوی دیگر شبکه گاز کشور در پهنهای بسیار وسیع گسترده شده و حتی به دورافتادهترین نقاط کشور نیز رسیده است؛ امری که در بسیاری از کشورها به این وسعت وجود ندارد. بنابراین بخشی از مشکلات گذشته ناشی از آن بود که ظرفیت تولید هنوز به سطح مورد نیاز نرسیده بود و توسعه شبکه نیز همچنان ادامه داشت. در واقع شبکهای که همزمان در حال توسعه، گسترش و بهرهبرداری است، طبیعی است که در مقاطعی با ناترازی مواجه شود.
اما هنوز کشور از احتمال حملات مجدد دشمن به زیرساختها خارج نشده است. به نظر شما آیا برای مدیریت بحران در صورت حملات احتمالی دوباره آمادگی وجود دارد یا اینکه در صورت تکرار این وضعیت باید انتظار بحرانهای شدیدتری را داشت؟
در شرایط جنگی اصل بر این است که هیچکس نباید انتظار آرامش کامل و بدون تهدید داشته باشد. وقتی زیرساختها در معرض حمله قرار میگیرند، خسارت اجتنابناپذیر است و این خسارتها هم میتوانند جدی و پرهزینه باشند اما مدیریت درست یعنی آمادگی برای جبران سریع آسیبها. در حوزه برق باید ظرفیت رزرو و تولید اضافه وجود داشته باشد تا اگر بخشی از شبکه آسیب دید بلافاصله از مسیرهای دیگر جبران شود. در حوزه گاز هم باید فشار شبکه در سطح مناسبی حفظ شود و ذخایر اضطراری در دسترس باشد تا وقفهها به بحران گسترده تبدیل نشوند. به همین دلیل مهمترین اصل در چنین وضعی پیشبینی و آمادگی است، نه انکار تهدید. اگر این آمادگی وجود داشته باشد، حتی در صورت حمله مجدد نیز میتوان تا حد زیادی از گسترش بحران جلوگیری کرد.
گفته شده بخشی از کمبود برق از طریق واردات از ترکیه و کشورهای همسایه جبران میشود. آیا این رویکرد در شرایط کنونی میتواند نقطه امنی برای شور تلقی شود؟
واردات برق لزوماً به معنای ضعف نیست؛ بلکه در بسیاری از کشورها بخشی از مدیریت هوشمند شبکه است. وقتی شبکه برق با کشورهای همسایه بهصورت سینکرون یا همپوشان متصل باشد، میتوان در زمان اوج مصرف یا بروز اختلال، از ظرفیت همسایگان برای جبران بخشی از کمبودها استفاده کرد. این یک ابزار مکمل است نه جایگزین تولید داخلی. در شرایط فعلی نیز این امکان وجود دارد که در برخی موارد، بهویژه برای جبران کمبودهای صنعتی یا نیازهای خاص، برق از کشورهایی مانند ترکیه خریداری شود بنابراین این اقدام بیشتر نشاندهنده استفاده از ظرفیتهای منطقهای برای حفظ پایداری شبکه است.
با توجه به خسارت واردشده به تولید گاز عددی در حدود ۲۵۰ میلیون فوت مکعب از دست رفتن تولید مطرح شده است. این رقم تا چه اندازه نگرانکننده است و آیا میتوان آن را در کوتاهمدت جبران کرد؟
قطعاً این رقم، رقم بسیار بالایی است و نمیتوان آن را کماهمیت جلوه داد. وقتی چنین حجمی از تولید از مدار خارج میشود، بیتردید اثر مستقیم بر توازن عرضه و تقاضا میگذارد. اما نکته مهم این است که روند بازسازی، بهسازی و نوسازی بلافاصله آغاز شده است. حتی در بسیاری موارد، بازسازی صرفاً به بازگرداندن وضعیت قبلی محدود نمیشود، بلکه فرصتی برای ارتقای تجهیزات، نصب دستگاههای جدید و افزایش راندمان هم فراهم میکند. بنابراین اگرچه این خسارت در کوتاهمدت زیانآور بوده، اما با سرعت عمل در تعمیر و نوسازی میتوان بخشی از آثار آن را جبران کرد. مسئله اصلی این است که زمان تا شروع فصل سرد محدود است و باید از این فرصت برای بازگشت ظرفیتها استفاده شود.
آیا میتوان اطمینان داشت که با نزدیک شدن به فصل سرد، کشور بدون بحران از این مرحله عبور خواهد کرد؟ یا خطر ناترازی دوباره همچنان پابرجاست؟
اطمینان مطلق در چنین شرایطی دشوار است اما میتوان با برنامهریزی درست احتمال بحران را کاهش داد. فصل سرد همیشه با افزایش مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری همراه است و اگر تولید، ذخیره و مدیریت مصرف متناسب با آن نباشد، فشار به شبکه افزایش پیدا میکند. با این حال، اگر بازسازیها بهموقع انجام شود، ذخایر لازم تأمین گردد و مصرف نیز با صرفهجویی همراه باشد، میتوان امید داشت که کشور این دوره را بدون بحران شدید پشت سر بگذارد. در واقع، عبور از زمستان نه فقط به تولید بیشتر، بلکه به همکاری مردم، مدیریت دولت و استفاده بهینه از منابع وابسته است. در این بین قطعاً صرفه جویی میتواند عامل موثری تلقی شود، چراکه این رفتارها نشاندهنده مسئولیتپذیری و همراهی مردم با شرایط سخت است. وقتی شهروندان برای کاهش مصرف، حتی در حد روشن نکردن یک چراغ اضافه تلاش میکنند، یعنی درک درستی از وضعیت کشور دارند. اما از سوی دیگر، این سطح از صرفهجویی نشان میدهد که جامعه در حال تطبیق دادن خود با محدودیتهای واقعی است و این خود نشانهای از فشار اقتصادی و انرژی بر خانوارهاست. در هر حال این همراهی عمومی یک سرمایه مهم برای عبور از بحران است. اگر این همراهی با مدیریت صحیح و شفافیت همراه شود، میتواند به ثبات شبکه کمک کند و مانع از تشدید بحران شود.
پایگاه خبری جریان/ جریان آنلاین (/)