جریان آنلاین (/): دانشمندان در تازهترین پژوهش خود از کشف سازوکاری طبیعی در اعماق اقیانوس آرام خبر دادهاند که میتواند مانع از تبدیل برخی لرزهها به زمینلرزههای بزرگ و ویرانگر شود. این کشف امیدها را برای شناخت دقیقتر رفتار گسلها و نزدیک شدن به پیشبینی بهتر زلزله افزایش داده است.
به گزارش ساینس دیلی پژوهشگران سالهاست در تلاش هستند تا الگوی وقوع زمینلرزههای مخرب را شناسایی کنند و شاید روزی راهی برای پیشبینی دقیق آنها بیابند. اکنون بررسی یک گسل زیرآبی در شرق اقیانوس آرام سرنخ تازهای در اختیار دانشمندان گذاشته است.
این گسل که در حدود هزار مایلی غرب اکوادور قرار دارد دست کم طی سه دهه گذشته با نظمی کمسابقه زمینلرزههایی با بزرگی ۶ ریشتر تولید کرده است. این لرزهها تقریبا هر پنج تا شش سال یک بار رخ دادهاند و هر بار نیز بخشهای مشابهی از گسل را دچار گسیختگی کردهاند. چنین نظم پایداری در علم زلزله پدیدهای نادر به شمار میرود و همین موضوع سالها ذهن پژوهشگران را به خود مشغول کرده بود.
اکنون گروهی از دانشمندان اعلام کردهاند که علت این رفتار منظم را یافتهاند. بر پایه این پژوهش بخشهایی ویژه در درون گسل مانند ترمزهای طبیعی عمل میکنند و اجازه نمیدهند گسیختگی گسترش پیدا کند و به زلزلهای بزرگتر تبدیل شود.
جیانهوا گونگ لرزهشناس و دانشیار علوم زمین و جو در دانشگاه ایندیانا بلومینگتون و پژوهشگر ارشد این طرح گفت دانشمندان از مدتها پیش از وجود چنین موانعی خبر داشتند اما ماهیت آنها و دلیل عملکرد منظمشان روشن نبود.
او به همراه گروهی از پژوهشگران از چند دانشگاه و مرکز علمی دیگر مطالعه خود را بر گسل ترادیسی گوفار در بخش شرقی اقیانوس آرام متمرکز کردند. هدف آنها حل معمایی قدیمی درباره لرزههای تکرارشونده این ناحیه بود.
ویژگی خاص این گسل آن است که زمینلرزههای بزرگتر آن تقریبا در نقاط ثابتی آغاز میشوند و در همان محدوده نیز پایان مییابند. میان این نواحی فعال بخشهایی آرامتر قرار دارند که تنش را در خود جذب میکنند بی آنکه شکستهای بزرگ ایجاد شود. دانشمندان این قسمتها را سد مینامند اما نقش واقعی آنها تا پیش از این مشخص نبود.
پژوهشگران برای رسیدن به پاسخ از دادههای دو آزمایش بزرگ در کف دریا استفاده کردند. یکی از این آزمایشها در سال ۲۰۰۸ انجام شد و دیگری از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ ادامه داشت. در این پروژهها لرزهسنجهای ویژهای در بستر اقیانوس و در امتداد دو بخش از گسل گوفار نصب شد.
این ابزارها دهها هزار لرزه کوچک را که پیش و پس از دو زمینلرزه ۶ ریشتری رخ داده بود ثبت کردند. این دادهها تصویری بسیار دقیق از رفتار گسل پیش از گسیختگی بزرگ در زمان وقوع آن و پس از پایان لرزه در اختیار دانشمندان قرار داد.
نتایج نشان داد که در هر دو منطقه حائل الگوی رفتاری مشابهی وجود داشته است. در روزها و هفتههای پیش از یک زلزله بزرگ این نواحی شاهد لرزههای کوچک بودند اما بلافاصله پس از وقوع زلزله اصلی تقریبا به طور کامل آرام میشدند. تکرار این رفتار در دو بخش جداگانه گسل و در فاصله ۱۲ سال نشان داد که یک فرآیند فیزیکی مشترک در هر دو منطقه در حال رخ دادن است.
بر اساس یافتههای پژوهش این نواحی صرفا تودههای غیرفعال سنگی نیستند. آنها ساختاری پیچیده دارند و در آنها گسل به چند شاخه تقسیم میشود. جابهجاییهای کوچک میان این شاخهها حفرههایی موضعی با ابعاد ۱۰۰ تا ۴۰۰ متر ایجاد میکند که به شکافهای کوچک در دل ترک شباهت دارند.
در زمان وقوع یک زلزله بزرگ حرکت ناگهانی گسل باعث افت سریع فشار درون سنگهای آغشته به سیال میشود. در نتیجه سنگ متخلخل به شکل موقت قفل میشود و پیش از آنکه گسیختگی بتواند گسترش پیدا کند آن را کند یا متوقف میسازد. به این ترتیب این نواحی حائل مانند ترمزهایی درونی عمل میکنند و جلوی بزرگ شدن زمینلرزه را میگیرند.
به گزارش ایسنا؛ دانشمندان معتقدند چنین مناطق حائلی ممکن است فقط به گسل گوفار محدود نباشند و در بخشهای گستردهای از بستر اقیانوس وجود داشته باشند. اگر این فرضیه درست باشد میتوان آنها را سامانهای طبیعی برای مهار لرزهها دانست که از تبدیل برخی گسیختگیها به زلزلههای بزرگتر جلوگیری میکند.
به گفته پژوهشگران این کشف میتواند در ارتقای مدلهای پیشبینی زمینلرزه نقش مهمی داشته باشد. چنین مدلهایی برای برآورد خطر لرزهای در گسلهای زیرآبی سراسر جهان اهمیت زیادی دارند به ویژه در مناطقی که به سواحل پرجمعیت نزدیک هستند.
این پژوهش در نشریه علمی Science منتشر شده است.
پایگاه خبری جریان/ جریان آنلاین (/)