اورعی: بحران انرژی با خاموش کردن چراغ‌ها حل نمی‌شود/ صرفه‌جویی شرط لازم نه کامل حل بحران انرژی است

نویسنده: صدیقه فتاحی | انتشار : 1405/09/01 15:56:25
اورعی: بحران انرژی با خاموش کردن چراغ‌ها حل نمی‌شود/ صرفه‌جویی شرط لازم نه کامل حل بحران انرژی است

جریان آنلاین (/) | بازگشت خاموشی‌ها به خانه‌های مردم از ابتدای آذرماه به‌خصوص با تصاویری و اظهاراتی از رئیس جمهوری با لباس گرم زمستانی و با چراغ‌های خاموش در محل کار خود با واکنش‌های مختلفی همراه شد. گروهی بر این باورند که قطعاً دعوت به صرفه‌جویی مردم در حوزه انرژی، رویکردی مطلوب تلقی می‌شود اما بحران کنونی در حوزه‌های مختلف فقط مربوط به روزهای اخیر و ناشی از شرایط جنگی نمی‌شود و قطعاً این مسئله باید از سال‌ها قبل با برنامه‌ریزی در حوزه زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری برای بهبود این حوزه انجام می‌شد.  به باور این افراد بازگشت خاموشی‌های دو ساعته در زمستان آن هم پس از تجربه محدودیت‌های برق در تابستان و سال‌های گذشته، نشان می‌دهد مسئله انرژی ابعادی فراتر از مدیریت مصرف خانوار دارد. از سوی دیگر، آسیب‌دیدن تأسیسات گازی در جریان جنگ و خارج‌شدن بخشی از ظرفیت تولید از مدار شرایط تأمین سوخت نیروگاه‌ها را دشوارتر کرده است اما کارشناسان معتقدند نمی‌توان تمام مسئولیت عبور از بحران را متوجه مردم دانست چراکه ناترازی کنونی حاصل سال‌ها کم‌توجهی به سرمایه‌گذاری، توسعه و نوسازی زیرساخت‌های انرژی است و صرفه‌جویی به‌تنهایی قادر به جبران این عقب‌ماندگی نخواهد بود. هاشم اورعی، رئیس اتحادیه انجمن‌های انرژی ایران، در گفت‌وگو با «جریان آنلاین» معتقد است بحران انرژی کشور بسیار عمیق‌تر از آن است که با توصیه‌های مصرفی و راهکارهای مقطعی برطرف شود. ادامه این گفت‌وگو در زیر آمده که می‌خوانید: 

به‌نظرشما می‌توان با صرفه‌جویی مردم از بحران برق و گاز در زمستان عبور کرد؟ یعنی راهکار اصلی به مدیریت مصرف مردم محدود می‌شود؟

باید میان تأثیر صرفه‌جویی و حل بحران انرژی تفاوت قائل شویم. بدون تردید صرفه‌جویی در مصرف انرژی ضروری است و اگر مردم در مصرف برق و گاز دقت نکنند، مشکلات موجود تشدید خواهد شد؛ اما اینکه تصور کنیم با خاموش‌کردن چراغ‌ها و کاهش مصرف خانگی می‌توانیم بر بحران انرژی غلبه کنیم، کاملاً اشتباه است. ما در حوزه آب، برق، گاز و بنزین با ناترازی مواجه هستیم و مشکلات زیرساختی در این بخش‌ها بسیار جدی است. بنابراین نمی‌توانیم به مردم این پیام را بدهیم که اگر صرفه‌جویی کنند، همه مشکلات حل خواهد شد. صرفه‌جویی کمک‌کننده است، اما راه‌حل اصلی نیست. مشکلات ما بسیار عمیق‌تر از این حرف‌هاست و باید درباره ابعاد واقعی آن با مردم شفاف صحبت کنیم. مسئله این است که مدیریت مصرف نباید به راهکاری برای پوشاندن مشکلات ساختاری تبدیل شود. مردم باید در مصرف انرژی صرفه‌جویی کنند اما نمی‌توان انتظار داشت که با تغییر رفتار مصرف‌کنندگان، کمبود ظرفیت تولید و مشکلات زیرساختی کشور جبران شود. اینکه تصور کنیم با خاموش‌کردن چراغ‌ها یا... می‌توانیم بحران برق و گاز را برطرف کنیم، واقع‌بینانه نیست. اگر کسی ادعا کند که در نیمه دوم امسال یا نیمه اول و دوم سال آینده می‌توانیم مشکلات انرژی را صرفاً با مدیریت مصرف حل کنیم، چنین ادعایی با واقعیت‌های موجود همخوانی ندارد. ما باید به جای ارائه راهکارهای سطحی، درباره کمبود سرمایه‌گذاری و مشکلاتی که طی سال‌های گذشته انباشته شده است، صحبت کنیم.

در شرایط فعلی، مهمترین گره در شبکه انرژی کشور کجاست؟ آیا بحران گاز به مسئله اصلی تبدیل شده و خاموشی‌های برق نیز نتیجه همین کمبود است؟

در حال حاضر یکی از بحرانی‌ترین مشکلات ما گاز است و بخش مهمی از مشکلات برق نیز به همین مسئله ارتباط دارد. نیروگاه‌های کشور برای تولید برق به گاز نیاز دارند و وقتی در فصل سرد سال مصرف گاز افزایش پیدا می‌کند و ظرفیت تولید پاسخگوی نیاز نیست، تأمین سوخت نیروگاه‌ها نیز با مشکل مواجه می‌شود. در جریان جنگ، بیشترین آسیب در حوزه انرژی به بخش گاز وارد شد. حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید روزانه گاز کشور از مدار خارج شد و این ظرفیت هنوز به‌طور کامل به چرخه تولید بازنگشته است. بنابراین در شرایطی قرار داریم که از یک طرف با ناترازی قدیمی گاز مواجه هستیم و از طرف دیگر، آسیب‌های واردشده به تأسیسات نیز بر مشکلات قبلی افزوده است. در نتیجه، وقتی گاز کافی برای نیروگاه‌ها وجود نداشته باشد، تولید برق نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد و محدودیت‌هایی که امروز در شبکه برق مشاهده می‌کنیم، بخشی از همین زنجیره مشکلات است.

با بازگشت خاموشی‌ها از ابتدای آذرماه آیا باید منتظر گسترش قطعی برق در بخش خانگی باشیم؟ به‌ویژه اینکه ظاهراً حفظ برق صنایع به یکی از اولویت‌ها تبدیل شده است.

باید واقعیت کمبود انرژی را بپذیریم. اگر بخواهیم برق صنایع و واحدهای تولیدی را تأمین کنیم و اجازه ندهیم فعالیت آنها متوقف شود، در بدترین سناریو ناچا به خاموشی‌های زمان‌بندی‌شده برق در زمستان هم شده ایم. نمی‌توان انتظار داشت در شرایطی که با کمبود گاز و سوخت نیروگاه‌ها مواجه هستیم، برق همه بخش‌ها بدون محدودیت تأمین شود. اگر قرار باشد برق صنایع قطع شود، تولید کشور آسیب می‌بیند و این مسئله پیامدهای اقتصادی جدی خواهد داشت. از طرف دیگر، اگر بخواهیم تولید را حفظ کنیم، ممکن است محدودیت‌ها به بخش خانگی نیز منتقل شود. این شرایط نشان می‌دهد که مسئله بسیار جدی‌تر از آن است که صرفاً با توصیه به صرفه‌جویی بتوانیم آن را مدیریت کنیم. 

برخی مسئولان، شرایط فعلی را به آسیب‌های ناشی از جنگ و خارج شدن تأسیسات انرژی از مدار نسبت می‌دهند. آیا اگر جنگ اتفاق نمی‌افتاد، امروز با چنین بحرانی مواجه نبودیم؟

خیر، نباید تمام مشکلات را به جنگ نسبت بدهیم. درست است که آسیب‌های جنگی شرایط را دشوارتر کرده و بخشی از ظرفیت تولید گاز کشور را از مدار خارج کرده است، اما ناترازی انرژی موضوعی نیست که یک‌شبه ایجاد شده باشد. ما طی سال‌های متوالی در حوزه انرژی به اندازه کافی سرمایه‌گذاری نکردیم. زیرساخت‌ها به‌روزرسانی نشدند و توسعه ظرفیت تولید متناسب با افزایش نیاز کشور پیش نرفت. امروز نتیجه همان کم‌توجهی‌ها را مشاهده می‌کنیم. اگر در سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری لازم انجام می‌شد، ظرفیت تولید و زیرساخت‌های انرژی وضعیت مناسب‌تری داشتند و آسیب‌های ناشی از جنگ نیز نمی‌توانست چنین ابعاد گسترده‌ای از مشکل را ایجاد کند. بنابراین جنگ بحران موجود را تشدید کرده، اما ریشه اصلی ناترازی را باید در سال‌ها عقب‌ماندگی سرمایه‌گذاری جست‌وجو کرد.

رفع ناترازی در بخش گاز و برق به چه میزان سرمایه‌گذاری نیاز دارد؟ آیا با سیاست‌های کوتاه‌مدت می‌توان این عقب‌ماندگی را جبران کرد؟

رفع ناترازی گاز و برق نیازمند سرمایه‌گذاری جدی است. ما نمی‌توانیم بدون توسعه زیرساخت‌ها و افزایش ظرفیت تولید انتظار داشته باشیم که وضعیت تغییر کند. در بخش گاز باید برای افزایش ظرفیت تولید و توسعه تأسیسات سرمایه‌گذاری شود و در حوزه برق نیز توسعه نیروگاه‌ها و به‌روزرسانی شبکه‌های انتقال و توزیع ضرورت دارد. مشکل اینجاست که در سال‌های گذشته این اقدامات به اندازه کافی انجام نشده و اکنون با مجموعه‌ای از مشکلات انباشته مواجه هستیم. نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم با چند اقدام مقطعی یا توصیه به صرفه‌جویی، عقب‌ماندگی چندین‌ساله را جبران کنیم. قطعاً مصرف انرژی در ایران بالاست و این مسئله به تشدید ناترازی کمک می‌کند. برای نمونه، شدت مصرف انرژی در ایران حدود چهار برابر ترکیه و ۱۰ برابر آلمان است. این ارقام نشان می‌دهد که ما در زمینه بهره‌وری انرژی نیز با مشکلات جدی مواجه هستیم.

پایگاه خبری جریان/ جریان آنلاین (/)